Trump đối đầu với Tối cao pháp viện trong "Mây mù thuế quan" Điều này có ý nghĩa gì đối với thương mại toàn cầu và nền kinh tế Mỹ?

Tòa án tối cao Hoa Kỳ tuần trước đã bác bỏ chính sách thuế của Tổng thống Trump, nhưng cuộc tranh cãi vẫn chưa kết thúc, và một làn sóng căng thẳng thương mại mới đang diễn ra. Các nhà kinh tế học đều cho rằng, hậu quả của phán quyết này không chỉ đe dọa các mối quan hệ thương mại toàn cầu mà còn có thể gây thiệt hại cho nền kinh tế Mỹ.

Vào ngày 20 tháng 2 theo giờ địa phương, Tòa án tối cao Hoa Kỳ đã ra quyết định với tỷ lệ 6-3 rằng Tổng thống Trump không có quyền pháp lý để thực thi các mức thuế toàn diện theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) áp dụng từ tháng 4 năm ngoái.

Tuy nhiên, Trump không chấp nhận kết quả này và ngay sau đó đã áp dụng các mức thuế mới lên tới 15% đối với một loạt các đối tác thương mại của Mỹ, làm gia tăng căng thẳng trong thương mại toàn cầu. Các lãnh đạo Liên minh châu Âu bày tỏ thất vọng về các mức thuế mới này, cho rằng chính sách của Mỹ sẽ phá vỡ các thỏa thuận thương mại đã đạt được với EU và Anh trong năm ngoái.

Các nhà kinh tế cho rằng, việc phản đối các mối đe dọa thuế mới của Mỹ phản ánh sự bất mãn sâu sắc đối với chính sách thương mại thất thường của Tổng thống, và có thể thúc đẩy các chính phủ nước ngoài cắt giảm quy mô thương mại với Mỹ, dẫn đến các doanh nghiệp giảm mở rộng, đầu tư và tuyển dụng.

Ngay cả, kết quả này có thể làm suy yếu nền kinh tế Mỹ.

Giám đốc kinh tế của Ngân hàng Hoàng gia Canada tại Mỹ, ông Mike Reid, trong một cuộc phỏng vấn mới đây nói rằng, “Điều này sẽ thay đổi cách thức thương mại với nền kinh tế lớn nhất thế giới và mang lại hậu quả kinh tế.” Ý ông đề cập đến phán quyết của tòa án tối cao và các biện pháp thuế mới.

Chuyên gia kinh tế trưởng của Moody’s Analytics, ông Mark Zandi, cho biết, “Tình hình bất ổn của chiến tranh thương mại có thể khiến các doanh nghiệp và chính phủ nước ngoài thận trọng, từ đó gây ra tác động tiêu cực duy nhất đối với nền kinh tế Mỹ.”

Trong cuộc phỏng vấn, ông nói, “Các doanh nghiệp không biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Họ sẽ giảm đầu tư, giảm tuyển dụng, và tốc độ mở rộng cũng sẽ chậm lại. Điều này sẽ hạn chế tăng trưởng kinh tế Mỹ.”

Chuyên gia này tiếp tục cho biết, trong bối cảnh bất ổn gia tăng, các chính phủ nước ngoài có thể phản ứng tương tự, dẫn đến việc họ tiếp tục xa lánh Mỹ.

“Họ chắc chắn sẽ rất bối rối,” Zandi nói, “Mọi người ngày càng cảm thấy quản lý kinh tế Mỹ kém cỏi, và khách quan mà nói, đó là đúng. Tình hình khá tồi tệ và ngày càng tồi tệ hơn.”

Các nhà kinh tế bổ sung rằng, quan điểm này có thể khiến một số quốc gia cố gắng chuyển hướng thương mại khỏi Mỹ sang các đối tác khác, trong đó có Trung Quốc. Dữ liệu từ Hải quan Trung Quốc cho thấy, xuất khẩu của Trung Quốc tháng 12 năm ngoái tăng 6.6% so với cùng kỳ năm trước tính bằng USD, vượt dự đoán của các nhà phân tích, đồng thời thúc đẩy thặng dư thương mại hàng năm của Trung Quốc lập kỷ lục mới.

“Mây mù” vẫn còn tồn tại

Rõ ràng là, dường như Trump không bị “đánh bại” bởi phán quyết của tòa án tối cao, mà còn có vẻ ngày càng trở nên quyết đoán hơn. Trước đó, ông đã tuyên bố sẽ dựa trên Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp dụng “thuế nhập khẩu toàn cầu”, với mức 10% trong vòng 150 ngày, để thay thế các mức thuế bị tòa án tối cao cho là vi phạm pháp luật. Điều khoản này chưa từng được sử dụng trước đó. Không lâu sau, ông lại tuyên bố sẽ nâng mức thuế nhập khẩu này lên 15%.

Trump cũng khẳng định rằng tất cả các mức thuế dựa trên lý do “quốc phòng” và theo các điều khoản 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 và 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 sẽ tiếp tục có hiệu lực.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, cả Đạo luật Thương mại năm 1974 lẫn Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 đều có những điểm hạn chế, không trực tiếp như IEEPA.

Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cho phép Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), dưới chỉ đạo của Tổng thống, áp dụng thuế đối với các biện pháp thương mại của các quốc gia bị coi là phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ hoặc vi phạm các thỏa thuận thương mại quốc tế, mà không giới hạn mức thuế. Nhược điểm là quy trình phức tạp, USTR phải tiến hành điều tra, thường phải thương lượng với chính phủ nước ngoài và lấy ý kiến cộng đồng.

Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 có lợi thế là quy mô thuế không bị giới hạn bởi pháp luật, và các cuộc điều tra do Bộ Thương mại Mỹ chủ trì, giúp chính phủ kiểm soát cao đối với kết quả điều tra. Tuy nhiên, điểm bất lợi là không thể thực thi ngay lập tức, vì Bộ Thương mại phải hoàn thành điều tra và trình báo cáo lên Tổng thống trong vòng 270 ngày. Ngoài ra, điều này chỉ áp dụng cho các ngành cụ thể chứ không toàn diện như IEEPA.

Dù sao đi nữa, điều này có nghĩa là ít nhất trong vài năm tới, Mỹ có thể tiếp tục áp dụng thuế đối với các đối tác thương mại nước ngoài của mình.

Một số nhóm lạc quan cho rằng, các nhà đầu tư và nhà kinh tế không nên quá lo lắng về tình hình hiện tại.

Nhà kinh tế của Citigroup, bà Veronica Clark, trong báo cáo gửi khách hàng nói rằng, việc thực thi các mức thuế mới “có nghĩa là trong ngắn hạn, tỷ lệ thuế thực tế hoặc dự báo lạm phát của chúng ta sẽ không thay đổi quá nhiều.”

Clark chỉ ra rằng, “Các mức thuế theo Điều 301/232 cuối cùng có thể ảnh hưởng đến giá của một số mặt hàng trong tương lai, nhưng các chi tiết vẫn còn rất nhiều sự không chắc chắn. Thuế theo Điều 122 ở mức 10% có thể làm giảm tỷ lệ thuế thực tế khoảng 3-4 điểm phần trăm, còn mức 15% thì có thể giữ nguyên hoặc giảm khoảng 1 điểm phần trăm (nếu có thay đổi).”

Zandi vẫn cảnh báo rằng, mặc dù tác động tổng thể của các mức thuế mới vẫn chưa rõ ràng, nhưng có một số điều rõ ràng.

“Hoa Kỳ đang rút khỏi thế giới, và các quốc gia khác cũng đang rút khỏi Hoa Kỳ. Quá trình toàn cầu hóa đang gây gánh nặng lớn cho nền kinh tế, cuối cùng sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế,” ông bổ sung.