Dầu, Cổ phiếu và Trái phiếu đang cho chúng ta biết gì về xung đột Iran và nó có thể kéo dài bao lâu

(KHÁCH HÀNG - The Conversation) Khi một cuộc xung đột leo thang, thị trường tài chính phản ứng trong vòng vài phút. Phản ứng đó không chỉ là hoảng loạn hoặc đầu cơ – mà là một dạng phán đoán tập thể về những gì có thể xảy ra tiếp theo.

Căng thẳng liên quan đến Mỹ, Israel và Iran đã kích hoạt một đợt tăng mạnh giá dầu khi các thị trường châu Á mở cửa vào thứ Hai (tăng tới 13% trong bối cảnh lo ngại gián đoạn nguồn cung). Các chỉ số chính của vùng Vịnh giảm mạnh, và trong một số trường hợp, giao dịch bị tạm ngưng do biến động mạnh.

Cùng lúc đó, các nhà đầu tư chuyển sang các tài sản gọi là “trú ẩn an toàn”. Giá vàng tăng, và nhu cầu đối với các đồng tiền phòng thủ truyền thống như đô la Mỹ và franc Thụy Sĩ cũng tăng lên.

Điều này có thể nghe có vẻ như là tiếng ồn xa xôi hoặc các động thái tài chính ngẫu nhiên. Tuy nhiên, thực tế, đó là một trong những tín hiệu rõ ràng nhất về mức độ nghiêm trọng mà các nhà đầu tư nghĩ rằng tình hình với Iran có thể trở nên.

Thị trường luôn dự báo tương lai. Chúng không chỉ phản ứng với những gì đã xảy ra – mà còn cố gắng định giá những gì họ mong đợi sẽ xảy ra. Dưới đây là cách đọc các tín hiệu đó.

Dầu mỏ: đèn cảnh báo đầu tiên

Dầu thường là thị trường đầu tiên phản ứng trong các căng thẳng ở Trung Đông. Bởi vì khu vực này đóng vai trò quan trọng trong nguồn cung năng lượng toàn cầu. Một điểm đáng chú ý là eo biển Hormuz, một tuyến đường vận chuyển hẹp qua đó khoảng một phần năm lượng dầu xuất khẩu của thế giới đi qua.

Khi giá dầu tăng, điều đó không có nghĩa là nguồn cung đã bị ngừng lại. Nó có nghĩa là các nhà giao dịch tin rằng rủi ro gián đoạn nguồn cung cao hơn.

Hãy nghĩ về nó như bảo hiểm. Nếu rủi ro thiệt hại tăng lên, giá bảo hiểm sẽ tăng ngay lập tức – ngay cả khi chưa có thiệt hại nào xảy ra. Thị trường dầu cũng hoạt động theo cách tương tự. Giá phản ánh xác suất xảy ra rắc rối.

Tại sao điều này lại quan trọng? Bởi vì dầu ảnh hưởng đến hầu hết mọi thứ. Giá dầu cao hơn đẩy chi phí nhiên liệu lên. Nhiên liệu ảnh hưởng đến vận tải. Vận tải ảnh hưởng đến giá thực phẩm và hàng hóa trên kệ siêu thị. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong nhiều tuần hoặc tháng, nó có thể đẩy lạm phát lên cao hơn.

Vì vậy, khi dầu tăng đột biến, thị trường đang báo hiệu rằng họ nhận thấy rủi ro kinh tế thực sự – không chỉ là kịch bản chính trị.

Hiện tại, quy mô của đợt tăng giá dầu cho thấy thị trường đang đánh giá lại nghiêm túc khả năng xảy ra gián đoạn. Câu hỏi then chốt là tính bền vững. Nếu giá ổn định nhanh chóng, các nhà đầu tư có thể tin rằng sự leo thang sẽ được kiểm soát. Nếu giá vẫn duy trì ở mức cao, thị trường đang báo hiệu kỳ vọng về một tình hình bất ổn kéo dài.

Trái phiếu: các nhà đầu tư tìm kiếm sự an toàn

Thứ hai để xem xét là thị trường trái phiếu. Trái phiếu về cơ bản là một khoản vay. Khi bạn mua trái phiếu chính phủ, bạn đang cho chính phủ vay tiền đổi lấy lãi suất. Trái phiếu chính phủ Mỹ (Treasuries) được xem là một trong những khoản đầu tư an toàn nhất thế giới.

Trong thời kỳ bất ổn, các nhà đầu tư thường chuyển tiền vào các tài sản an toàn hơn này. Đây gọi là “chạy đến nơi trú ẩn”. Khi nhiều người mua trái phiếu cùng lúc, giá trái phiếu tăng và lợi suất (lãi suất trả) giảm.

Bạn không cần phải theo dõi biểu đồ trái phiếu hàng ngày để hiểu thông điệp. Nếu các nhà đầu tư chấp nhận lợi nhuận thấp hơn chỉ để giữ tiền an toàn, điều đó cho thấy họ lo lắng.

Nếu giá dầu tăng trong khi các nhà đầu tư đổ xô vào trái phiếu chính phủ an toàn, thị trường có thể đang báo hiệu hai mối lo cùng lúc: giá cả ngắn hạn tăng và tăng trưởng kinh tế yếu đi trong tương lai. Đó là một kết hợp khó khăn cho bất kỳ nền kinh tế nào. Thị trường trái phiếu, nói cách khác, đang đo lường sự lo lắng.

Thị trường chứng khoán: điều này sẽ kéo dài bao lâu?

Thị trường chứng khoán phản ánh niềm tin vào các công ty và tăng trưởng kinh tế. Khi cổ phiếu giảm mạnh, thường có nghĩa là các nhà đầu tư dự đoán lợi nhuận sẽ bị thu hẹp hoặc điều kiện kinh doanh xấu đi. Nhưng vấn đề then chốt là về thời gian.

Nếu thị trường giảm trong thời gian ngắn rồi ổn định, các nhà đầu tư có thể tin rằng xung đột sẽ được kiểm soát. Nếu thiệt hại lan rộng và kéo dài, điều đó cho thấy thị trường dự đoán một giai đoạn kéo dài hoặc gây rối hơn.

Thị trường không dự đoán các tiêu đề tin tức. Họ ước lượng xem sự bất ổn có thể kéo dài bao lâu và ảnh hưởng sâu đến thương mại, nguồn cung năng lượng và niềm tin của người tiêu dùng.

Thị trường tài chính hiện đại rất liên kết chặt chẽ. Một cú sốc ở một khu vực có thể lan nhanh qua các châu lục vì chuỗi cung ứng, quỹ đầu tư và các tập đoàn lớn hoạt động toàn cầu. Đó là lý do tại sao ngay cả một cuộc xung đột khu vực cũng có thể ảnh hưởng đến quỹ hưu trí và tài khoản tiết kiệm ở nơi khác.

Thị trường cổ phiếu không đánh giá chính trị. Họ ước lượng hậu quả kinh tế.

Điều này có ý nghĩa gì đối với thị trường – và đối với xung đột?

Tổng thể, dầu mỏ, trái phiếu và cổ phiếu cung cấp một phép đo nhiệt độ về kỳ vọng. Hiện tại, thị trường rõ ràng đang định giá rủi ro địa chính trị cao hơn. Đợt tăng giá dầu ban đầu cho thấy lo ngại về nguồn cung. Sự chuyển hướng sang các tài sản an toàn báo hiệu sự thận trọng. Biến động của thị trường chứng khoán phản ánh sự không chắc chắn về thời gian của xung đột.

Tuy nhiên, thị trường chưa hành xử như thể họ dự đoán một cuộc khủng hoảng toàn cầu hệ thống. Chúng ta đang thấy sự định giá lại – chứ không phải sụp đổ. Sự phân biệt này rất quan trọng.

Là một chuyên gia tài chính, tôi tin rằng thị trường đang hoạt động như các hệ thống cảnh báo sớm. Nếu leo thang xung đột đe dọa gây ra gián đoạn kéo dài đối với hạ tầng năng lượng hoặc các tuyến vận chuyển, chúng ta sẽ thấy giá dầu duy trì ở mức cao, dòng tiền trú ẩn an toàn tiếp tục chảy vào và thị trường chứng khoán toàn cầu giảm mạnh hơn.

Điều này sẽ thắt chặt điều kiện tài chính toàn cầu vì giá năng lượng cao hơn đẩy lạm phát lên, thị trường chứng khoán giảm làm giảm của cải và niềm tin của hộ gia đình, và nhu cầu tăng đối với các tài sản an toàn làm tăng chi phí vay mượn cho doanh nghiệp và chính phủ. Nói cách khác, tín dụng trở nên đắt đỏ hơn, các quyết định đầu tư bị trì hoãn và người tiêu dùng trở nên thận trọng. Điều này có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, nếu căng thẳng ổn định hoặc giảm leo thang, thị trường có thể đảo ngược nhanh chóng. Các hệ thống tài chính điều chỉnh rất nhanh khi nhận thức về rủi ro thay đổi.

Ý nghĩa rộng hơn là các xung đột hiện đại truyền tải tác động kinh tế gần như ngay lập tức qua các thị trường. Ngay cả trước khi chuỗi cung ứng vật lý bị gián đoạn, kỳ vọng cũng có thể ảnh hưởng đến lạm phát, đầu tư và các quyết định chính sách.

Thị trường không quyết định hướng đi của xung đột. Nhưng chúng định hình môi trường kinh tế trong đó các quyết định chính trị được đưa ra. Hiện tại, chúng đang báo hiệu sự thận trọng – chứ không phải hoảng loạn. Việc thận trọng đó có thể biến thành điều gì đó nghiêm trọng hơn sẽ phụ thuộc ít hơn vào các tiêu đề hôm nay và nhiều hơn vào việc liệu gián đoạn có tạm thời hay mang tính cấu trúc. Đó chính là điều các nhà đầu tư đang theo dõi. Và đó cũng là điều chúng ta nên theo dõi.