## Siêu lạm phát là một cuộc khủng hoảng tài chính thay đổi cuộc sống

Mỗi loại tiền tệ trên thế giới đều trải qua những biến động về giá trị – hiện tượng này được gọi là lạm phát. Tuy nhiên, khi quá trình này vượt khỏi tầm kiểm soát, khi giá cả tăng không chỉ vài phần trăm mỗi năm mà lên đến hàng trăm hay hàng nghìn phần trăm mỗi tháng, thì chúng ta nói đến một hiện tượng có thể thay đổi hoàn toàn nền kinh tế của một quốc gia. Siêu lạm phát là trạng thái khi sức mua của tiền tệ giảm xuống nhanh chóng đến mức công dân ngừng sử dụng nó.

Nhà kinh tế học Philip Keegan trong công trình "Động lực tiền tệ của siêu lạm phát" đã đề xuất một tiêu chí rõ ràng: quá trình siêu lạm phát bắt đầu khi hàng hóa và dịch vụ tăng giá hơn 50% trong một tháng. Nhìn thoáng qua, con số này có vẻ như là một khái niệm trừu tượng, nhưng đối với người bình thường, nó có nghĩa là những thay đổi phi thường. Nếu gạo có giá 10 đô la vào đầu tháng và 15 đô la vào cuối tháng, thì trong tháng tiếp theo, cùng một số lượng có thể có giá 22,50 đô la. Sau nửa năm, giá đạt 114 đô la, và sau một năm vượt quá 1000 đô la. Nhưng siêu lạm phát không bao giờ dừng lại ở mức 50% - tốc độ tăng tốc theo cấp số nhân.

### Cơ chế phá hủy nền kinh tế

Điều bắt đầu như sự tăng giá chuyển thành một thảm họa thực sự. Giá thực phẩm, nhà ở và hàng hóa thiết yếu có thể thay đổi vài lần trong ngày. Người tiêu dùng mất niềm tin vào đồng tiền, các công ty đóng cửa, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, doanh thu thuế vào ngân sách giảm. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn mà rất khó để ngăn chặn bằng các phương pháp chính sách tiền tệ truyền thống.

### Nguyên nhân của siêu lạm phát: bài học từ lịch sử

**Đức sau Thế chiến thứ nhất**

Cộng hòa Weimar đã trở thành ví dụ điển hình về cách mà các quy định của công dân có thể dẫn đến thảm họa tài chính. Berlin đã vay mượn số tiền lớn để tài trợ cho các hoạt động quân sự, hy vọng vào chiến thắng và các khoản bồi thường tiếp theo từ những người chiến thắng. Khi kịch bản không xảy ra, Đức đã rơi vào bẫy nợ với các khoản thanh toán bồi thường lên tới hàng tỷ.

Chính phủ đã đưa ra quyết định gây tranh cãi: ngừng áp dụng tiêu chuẩn vàng. Điều này có nghĩa là số tiền lưu thông không còn có mối liên hệ trực tiếp với dự trữ vàng của đất nước. Đồng thời, đồng mark của Đức đã mất niềm tin trên các thị trường quốc tế. Các đồng minh từ chối chấp nhận giấy tờ để thanh toán nợ, vì vậy Berlin đã bắt đầu in ra một khối lượng lớn tiền tệ của riêng mình để mua ngoại tệ. Kết quả là điều đã được dự đoán: đồng mark đã bị mất giá đến mức vô lý. Lạm phát trong giai đoạn tồi tệ nhất tăng lên 20% mỗi ngày. Đồng tiền của Đức đã mất giá trị đến mức một số người đã đốt giấy để sưởi ấm nhà – điều này rẻ hơn so với việc mua gỗ.

**Bước xuống của Zimbabwe**

Sau khi giành được độc lập vào năm 1980, Zimbabwe có nền kinh tế ổn định. Tuy nhiên, vào năm 1991, Tổng thống Robert Mugabe đã khởi động chương trình cải cách kinh tế cấu trúc (ESAP), một trong những sai lầm lớn nhất trong lịch sử của đất nước. Cùng với các cải cách đất đai, điều này đã dẫn đến sự sụt giảm mạnh sản xuất lương thực. Siêu lạm phát bắt đầu vào đầu những năm 2000. Năm 2004, tỷ lệ lạm phát hàng năm là 624%, năm 2006 là 1730%, và vào tháng 7 năm 2008 là 231 triệu 150 triệu 888%. Giáo sư Steve Hanke ước tính rằng vào tháng 11 năm 2008, siêu lạm phát đã đạt đỉnh - 89,7 sextillion phần trăm mỗi năm, tương đương với 98% mỗi ngày. Năm 2008, quốc gia đã chính thức từ bỏ đồng tiền quốc gia, thay thế bằng các loại tiền tệ nước ngoài.

**Venezuela: dầu mỏ và hỗn loạn chính trị**

Nhờ vào nguồn dự trữ dầu mỏ khổng lồ, Venezuela đã từng là một trong những nền kinh tế phát triển nhất của khu vực Mỹ Latinh. Nhưng sự dư thừa dầu mỏ vào những năm 1980, kết hợp với quản lý sai lầm và tham nhũng hệ thống vào đầu thế kỷ 21, đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng xã hội - kinh tế kéo dài hơn mười năm. Mức độ lạm phát đã tăng lên một cách thảm khốc: 69% vào năm 2014, 181% vào năm 2015, 800% vào cuối năm 2016, 4000% vào năm 2017 và hơn 2,6 triệu phần trăm vào đầu năm 2019.

Tổng thống Nicolás Maduro đã cố gắng đối phó với vấn đề này bằng cách phát hành một loại tiền tệ mới - bolívar có chủ quyền, đã thay thế loại tiền tệ trước đó với tỷ giá 1 so với 100 nghìn. Điều này có nghĩa là 100 nghìn bolívar trở thành một bolívar có chủ quyền. Tuy nhiên, nhà kinh tế Steve Hanke đã gọi động thái này là "một điều trang trí", mà "không có ý nghĩa gì nếu không có sự thay đổi trong chính sách kinh tế".

### Tiền điện tử như một lối thoát khỏi khủng hoảng

Trên bối cảnh sự sụp đổ của các loại tiền tệ truyền thống, tiền điện tử đã trở nên quan trọng một cách không thể đoán trước. Khác với tiền tệ của chính phủ, Bitcoin và các tài sản số khác không bị kiểm soát bởi các cơ quan trung ương. Công nghệ blockchain đảm bảo rằng số lượng đồng tiền được phát hành theo một lịch trình đã được xác định trước, và mỗi đơn vị là duy nhất và được bảo vệ khỏi sự giả mạo.

Tại các quốc gia có siêu lạm phát – từ Venezuela đến Zimbabwe – công dân ngày càng chuyển sang các giao dịch P2P bằng tiền điện tử như một sự thay thế. Điều này đã thúc đẩy các ngân hàng trung ương của nhiều quốc gia nghiêm túc xem xét việc phát triển các loại tiền điện tử quốc gia của riêng họ. Thụy Điển, Singapore, Canada, Trung Quốc và Hoa Kỳ đã tiến hành các thử nghiệm với công nghệ blockchain. Nhưng ngay cả khi các ngân hàng trung ương này phát hành tiền điện tử của họ, thì khả năng cao là chúng sẽ không có nguồn cung hạn chế cứng như Bitcoin, điều này khiến chúng kém an toàn hơn trước lạm phát truyền thống.

### Kết luận

Siêu lạm phát không phải là hiện tượng hiếm gặp - đó là kết quả của chuỗi các sai lầm chính trị, sự bất ổn xã hội và thiếu hụt khả năng xuất khẩu của đất nước. Một khoảng thời gian ngắn của sự hỗn loạn có thể nhanh chóng làm mất giá đồng tiền truyền thống. Khi quá trình bắt đầu, chu kỳ tự bảo tồn: sự giảm nhu cầu xuất khẩu, sự mất giá của đồng tiền, sự gia tăng giá cả, sự mất niềm tin, sự không sản xuất, và sự đóng cửa của các công ty. Một số chính phủ đã cố gắng đối phó với vấn đề bằng cách in thêm tiền, nhưng điều này chỉ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng.

Thật thú vị khi quan sát rằng khi niềm tin vào các loại tiền tệ fiat giảm xuống, niềm tin vào tiền điện tử có xu hướng tăng lên. Điều này có thể có những hệ quả sâu rộng cho thái độ toàn cầu đối với tiền tệ trong tương lai và cách thế giới sẽ quản lý hệ thống tiền tệ.