Hiện tượng tiền tệ giảm phát là gì và nên đầu tư như thế nào khi giá giảm

Nợ nần chồng chất không phải chuyện xa vời…

Thích nghe “tiền đọng” từ tin tức kinh tế nhưng vẫn chưa hiểu rõ? Hệ thống kinh tế co lại này đang thực sự ảnh hưởng đến ngành công nghiệp và việc làm, và tình trạng tiền đọng không chỉ là con số trong các phép tính toán học mà còn là vấn đề kinh tế thực sự tác động đến cuộc sống của chúng ta

Tình trạng tiền đọng - là gì chính xác

Hãy tưởng tượng thế này: hôm nay có 100 đồng, khi xảy ra tình trạng tiền đọng thì đồng 100 này có sức mua cao hơn vì giá cả hàng hóa giảm xuống trên toàn thị trường

Tình trạng tiền đọng là tình huống mà mức giá của hàng hóa và dịch vụ giảm liên tục. Nó trái ngược với lạm phát. Nếu lạm phát làm giảm giá trị của tiền, người dân phải dùng nhiều tiền hơn để mua cùng một hàng hóa, thì tiền đọng lại đi theo hướng ngược lại, đồng tiền chúng ta nắm giữ có sức mua tăng lên và mua được hàng hóa với giá rẻ hơn trước

Điểm mấu chốt là giá giảm không phải tất cả hàng hóa, mà là trung bình giá của toàn bộ hàng hóa và dịch vụ khi đo theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI)

Tiền đọng xuất phát từ đâu - các yếu tố chính

Việc xuất hiện tình trạng tiền đọng không phải là chuyện ngẫu nhiên, có nhiều nguyên nhân kết hợp khiến nền kinh tế rơi vào trạng thái này:

Về cầu - Nhu cầu mua sụt giảm

Khi người dân bắt đầu chi tiêu ít hơn, chịu áp lực từ nợ nần, thu nhập giảm hoặc sợ mất việc, họ sẽ giảm tiêu dùng. Các doanh nghiệp thấy khách hàng mua ít hơn cũng bắt đầu giảm giá hàng để thu hút người mua trở lại

Về cung - Hàng hóa tăng lên

Khi sản xuất tăng nhưng nhu cầu không theo kịp, giá có thể giảm theo tự nhiên. Điều này có thể do tiến bộ công nghệ làm giảm chi phí sản xuất và tăng năng suất

Về chính sách

• Lãi suất cao quá mức khiến các tổ chức tài chính ngần ngại cho vay
• Thuế cao còn lại ít tiền để chi tiêu cho người dân
• Lượng tiền lưu thông không đủ đáp ứng nhu cầu của hệ thống kinh tế

Các yếu tố bên ngoài

Chiến tranh thương mại, khủng hoảng dịch bệnh, bong bóng tài sản vỡ - tất cả đều tạo ra sự không chắc chắn và co lại của nền kinh tế

Suy thoái kinh tế và tiền đọng - mối quan hệ bí ẩn

Tại sao tình trạng tiền đọng thường đi kèm với suy thoái kinh tế? Câu trả lời nằm trong vòng luẩn quẩn này:

GDP giảm nhiều quý liên tiếp → Doanh nghiệp co lại → Giảm tuyển dụng → Người dân thất nghiệp và chi tiêu ít hơn → Nhu cầu hàng hóa giảm → Doanh nghiệp giảm giá → Cần cắt giảm chi phí → Sa thải thêm nhân viên → và vòng luẩn quẩn này cứ thế tiếp diễn

Đó chính là cái gọi là “vòng xoáy giảm phát” - cơn ác mộng của nền kinh tế, khi đã vào rồi thì rất khó thoát ra

Người hưởng lợi vs người thiệt hại từ tiền đọng

Những ai có thể mỉm cười trong tình trạng này:

• Người có lương cố định - Tiền họ nhận có sức mua tăng lên, đôi khi lương không giảm mà giá hàng hóa giảm, như thể họ được tăng lương vậy
• Chủ nợ - Người cho vay tiền, khi giá trị tiền tăng, số tiền họ nhận lại cũng tăng theo
• Người giữ tiền mặt - Sức mua của tiền họ tích trữ tăng lên

Những ai buồn bã:

• Doanh nghiệp - Phải giảm giá để bán hàng, lợi nhuận co lại, có thể thua lỗ
• Cổ đông - Người vay và nhà đầu tư đều muốn tỷ suất lợi nhuận cao hơn để bù đắp rủi ro, nếu lợi nhuận giảm thì cổ phiếu cũng giảm giá
• Người vay nợ - Vay tiền trong bối cảnh lạm phát, nhưng phải trả lại bằng tiền có giá trị cao hơn, số nợ vẫn giữ nguyên nhưng gánh nặng tăng lên

Ví dụ về thế giới - The Great Depression

“The Great Depression” từ 1929-1932 là ví dụ tồi tệ nhất về tiền đọng mà thế giới từng chứng kiến

Sau khi thị trường chứng khoán Mỹ sụp đổ (Black Tuesday - 4 tháng 9 năm 1929):

• GDP toàn cầu giảm hơn 15%
• Tỷ lệ thất nghiệp ở Mỹ lên tới 23%, một số nước khác 33%
• Giá nông sản giảm hơn 60%, khiến nông dân gặp khó khăn
• Giao thương quốc tế giảm hơn 50%
• Ảnh hưởng kéo dài đến tận Chiến tranh thế giới thứ hai

Đây là lý do tại sao các chính phủ và ngân hàng trung ương đều cảnh giác khi thấy dấu hiệu của tiền đọng, vì họ không muốn nền kinh tế rơi vào khủng hoảng như vậy nữa

Việt Nam có cần lo không - dấu hiệu nào cho thấy

Thông thường, Việt Nam hiện tại chưa rơi vào tình trạng tiền đọng theo định nghĩa dù có thấy lạm phát âm nhẹ

Các chỉ số cho thấy đất nước bước vào tiền đọng thực sự cần có 4 đặc điểm cùng lúc:

1. Giá hàng hóa và dịch vụ giảm liên tục trong nhiều tháng
2. Giá giảm lan rộng gần như tất cả các loại hàng hóa
3. Dự báo lạm phát thấp hơn mục tiêu chính sách
4. Kinh tế và việc làm chậm lại kéo dài

Dữ liệu mới nhất cho thấy:

• 70% giá hàng hóa ổn định hoặc tăng, chỉ một số giảm
• Dự báo lạm phát khoảng 1.8%, nằm trong phạm vi mục tiêu 1-3%
• Ước tính tăng trưởng kinh tế từ -8.1% năm 63 lên +5.0% năm 64

Nhưng không có nghĩa là không cần theo dõi, vì rủi ro luôn tồn tại

Đầu tư trong thời kỳ tiền đọng - tưởng chối bỏ nhưng lại có cơ hội

Phần lớn nhà đầu tư tránh đầu tư trong giai đoạn tiền đọng vì sợ lãi ít, nhưng thực tế đó có thể là cơ hội tốt cho những ai thiếu niềm tin vào thị trường

Trái phiếu - Giúp bảo vệ

Trái phiếu là người bạn tốt trong giai đoạn này vì:

• Ngân hàng trung ương thường giảm lãi suất, khi đó giá trị trái phiếu cũ tăng lên
• Nhận lãi đều đặn như vàng rẻ

Việc chọn trái phiếu có độ tin cậy cao là quan trọng, vì không muốn khách hàng nợ phải đóng cửa giao dịch

Cổ phiếu - Chọn mặt hàng hàng ngày

Trong thị trường giảm, cổ phiếu của các công ty bán hàng thiết yếu vẫn mạnh mẽ - thực phẩm, đồ uống, dược phẩm luôn có người mua, các công ty có doanh thu ổn định trở thành điểm tựa tốt

Vàng - Vật bảo vệ dài hạn

Giá vàng thường giảm trong tiền đọng, đây là cơ hội tích trữ vàng với giá rẻ. Vàng là công cụ phân tán rủi ro tốt vì có giá trị nội tại

Bất động sản - Rủi ro nhưng có cơ hội

Trong thời điểm này, giá bất động sản có thể giảm, một số nhà đầu tư buộc phải bán để có tiền mặt, giúp những người có tiền đủ khả năng chọn vị trí tốt với giá tốt. Tuy nhiên, đầu tư bất động sản cần thời gian và vốn lớn, cần kiên nhẫn

Mẹo đầu tư khi thị trường giảm

1. Giữ tiền mặt, không bỏ hết vào một chỗ - để dành tiền mua khi giá thật sự rẻ
2. Mua theo phương pháp (Dollar-cost averaging) - đầu tư đều đặn một số tiền cố định theo thời gian để giảm rủi ro mua đỉnh
3. Xem xét kết quả hoạt động của công ty, không chỉ giá cổ phiếu - trong thời kỳ giảm, các công ty mạnh có doanh thu ổn định sẽ phục hồi nhanh hơn
4. Xác định điểm cắt lỗ - biết khi nào dừng lỗ, đừng để hy vọng hoặc sợ hãi làm mờ mắt
5. Tham khảo ý kiến chuyên gia - tránh quyết định thiếu thông tin, dễ sai lầm

Kết luận - điều gì thực sự quan trọng

Tình trạng tiền đọng là thực tế không thể bỏ qua, nhưng cũng không cần hoảng loạn. Điều quan trọng là:

• Hiểu rõ tiền đọng là gì, nó ảnh hưởng thế nào
• Lập kế hoạch tài chính phù hợp với tình hình
• Cập nhật thông tin liên tục, các chỉ số CPI, tỷ lệ thất nghiệp, GDP đều phản ánh tình hình kinh tế

Dù tiền đọng có đến hay không, việc chuẩn bị cho nền kinh tế không chắc chắn là cách thông minh nhất