Lạm phát là gì? Nguyên nhân thực sự gây ra nó và cách đối phó để không bị thiệt hại

Trong thị trường tài chính hiện nay, lạm phát là thuật ngữ mà nhà đầu tư cần hiểu rõ vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư của chúng ta. Bài viết này sẽ phân tích chu kỳ hình thành của lạm phát, sự khác biệt với giảm phát và chiến lược đầu tư để lợi nhuận không bị mất đi.

Lạm phát là gì trong nghĩa rộng

Lạm phát (Inflation) đơn giản nhất là “giá hàng hóa tăng cao”, nhưng muốn hiểu sâu hơn nữa.

Theo góc nhìn kinh tế học, lạm phát xảy ra khi:

• Mức giá hàng hóa và dịch vụ có xu hướng tăng liên tục
• Hoặc nói cách khác là “giá trị của tiền trong tay chúng ta đang giảm xuống”

Ví dụ đơn giản: trước đây 50 đồng có thể mua nhiều phần cơm, nhưng ngày nay cùng 50 đồng chỉ mua được một phần. Đó là lạm phát.

Hãy tưởng tượng vài năm nữa, giá gạo sẽ tăng liên tục đến mức cần 100 đồng để mua một phần, sự thay đổi này sẽ ảnh hưởng lớn đến tâm lý nhà đầu tư.

Tại sao lại xảy ra lạm phát, có 3 nguyên nhân chính

1. Demand Pull Inflation - Nhu cầu tăng nhưng hàng hóa không đủ

Khi người tiêu dùng muốn mua nhiều hàng hơn, nhưng thị trường không đủ hàng để cung cấp, các nhà bán hàng sẽ không thể nâng giá. Dữ liệu sau COVID-19 cho thấy người dân có nhiều tiền tiết kiệm hơn vì có thời gian ở nhà, khi mở cửa lại đất nước, xuất hiện “revenge spending” - mua sắm dữ dội để bù đắp thời gian đã mất.

2. Cost Push Inflation - Chi phí sản xuất tăng cao

Các nhà sản xuất đang gánh chịu chi phí cao hơn, bao gồm:

• Giá dầu thô, khí tự nhiên, than đá, sắt, đồng đều tăng đỉnh điểm
• Vấn đề chuỗi cung ứng (Supply Chain) bị đứt gãy do dịch bệnh - thiếu container vận chuyển, thiếu chip bán dẫn
• Các nhà sản xuất phải điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí

3. Printing Money Inflation - Tiền lưu thông trong hệ thống tăng quá mức

Khi chính phủ in thêm nhiều tiền, lượng tiền trong hệ thống tăng lên nhưng hàng hóa không tăng theo, dẫn đến giá trị tiền giảm, gây ra lạm phát cực đoan (Hyper Inflation).

Những điều cần biết - Lạm phát được đo lường như thế nào

Hàng tháng, Bộ Thương mại Thái Lan thu thập giá của 430 mặt hàng rồi tính ra Chỉ số giá tiêu dùng (CPI)

Sự tăng CPI theo năm (YoY) chính là tỷ lệ lạm phát chung mà Ngân hàng Nhà nước Thái Lan theo dõi sát sao.

Ví dụ: Chỉ số giá tiêu dùng tháng 1 năm 2567 là 110.3, tăng 0.3% so với cùng kỳ năm trước.

Quan trọng nhất: Tỷ lệ lạm phát của Thái Lan trong tháng 1 năm 2567 là 1.11%, giảm liên tục, mức thấp nhất trong 35 tháng qua do giá năng lượng giảm và giá rau củ, thịt giảm.

Lạm phát ảnh hưởng đến ai?

Nhóm hưởng lợi:

• Doanh nghiệp/ thương nhân: có thể tăng giá bán, lợi nhuận tăng
• Cổ đông: cổ phiếu tăng giá trị vì lợi nhuận công ty tăng
• Nợ vay: trả nợ bằng tiền mất giá

Nhóm thiệt hại:

• Nhân viên lương cố định: lương không tăng theo lạm phát
• Người tiết kiệm: tiền tiết kiệm mất giá từng ngày
• Chủ nợ: nhận lại tiền có giá trị thấp hơn

Ví dụ thực tế: PTT trong nửa đầu năm 2565 lợi nhuận ròng 64,419 tỷ đồng, tăng 12.7% so với năm trước do giá dầu tăng, ngành dầu khí hưởng lợi từ lạm phát.

Giá hàng hóa thiết yếu - đã thay đổi nhiều đến mức nào

Hãy xem sự biến động trong 4 năm qua:

Rõ ràng các mặt hàng này đang biến động liên tục, nhưng sự tăng giảm này chính là nguyên nhân làm chi phí sinh hoạt tăng lên.

Lạm phát giảm và giảm phát khác nhau như thế nào

Lạm phát (Inflation)

Giá hàng tăng, tiền giảm giá trị, nền kinh tế vẫn hoạt động tốt, nhưng nếu quá cao sẽ gây vấn đề.

Giảm phát (Deflation)

Ngược lại - giá giảm, tiền có giá trị cao hơn, nghe có vẻ tốt, nhưng thực chất là dấu hiệu của suy thoái kinh tế.

Giảm phát xảy ra khi:

• Nhu cầu mua hàng giảm
• Tiền trong hệ thống không đủ
• Nhà sản xuất chấp nhận giảm giá để bán hàng
• Các nhà sản xuất giảm đầu tư, giảm nhân viên, kinh tế trì trệ

Tóm lại: Lạm phát bình thường + Giảm phát = không còn lựa chọn nào khác, đều phải cẩn trọng.

Lạm phát ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày như thế nào?

Ảnh hưởng tới người dân

Chi tiêu tăng nhưng thu nhập không tăng → sức mua giảm → phải bỏ bớt mua sắm một số mặt hàng.

Ảnh hưởng tới doanh nghiệp

Chi phí cao hơn, người tiêu dùng ít hơn → lợi nhuận giảm → giảm đầu tư mới → sa thải nhân viên.

Ảnh hưởng toàn bộ đất nước

Nếu lạm phát quá cao, dẫn đến tình trạng Stagflation - lạm phát cao nhưng kinh tế không tăng trưởng.

Tình trạng này tồi tệ: giá đắt, người tiêu dùng ít mua, doanh nghiệp dừng hoạt động, thất nghiệp tăng, GDP không tăng… rất xấu.

Thông tin từ IMF nói gì?

Theo dự báo kinh tế toàn cầu của IMF đến tháng 1 năm 2567:

• Kinh tế thế giới dự kiến tăng trưởng 3.1% trong năm 2567 và 3.2% trong năm 2568
• Tỷ lệ lạm phát đang giảm liên tục trên toàn cầu, tránh rơi vào suy thoái nặng
• Nhưng vẫn còn rủi ro: căng thẳng địa chính trị + gián đoạn chuỗi cung ứng
• Các ngân hàng trung ương phải cân bằng giữa “kiểm soát lạm phát” và “không làm đổ vỡ nền kinh tế”

Nói đơn giản: Thế giới đang đi trên sợi dây cần cẩn trọng.

Khi lạm phát xảy ra, nhà đầu tư nên làm gì?

1. Đầu tư vào cổ phiếu hưởng lợi từ lạm phát

Cổ phiếu ngân hàng: lãi suất tăng → lợi nhuận ngân hàng tăng → cổ tức cao

Cổ phiếu bảo hiểm: có đầu tư vào trái phiếu chính phủ → khi lợi suất tăng → lợi nhuận tăng

Cổ phiếu thực phẩm: hàng thiết yếu, người tiêu dùng vẫn phải mua → khả năng thương lượng giá cao → lợi nhuận tốt

2. Vàng - tài sản phòng hộ

Giá vàng di chuyển cùng với lạm phát → khi lạm phát cao, vàng cũng tăng theo.

Cách giao dịch vàng hiệu quả nhất là CFD - không cần mua vàng thật, có thể “đầu cơ lên xuống” dễ dàng.

3. Trái phiếu lãi suất thả nổi (Floating Rate)

Chọn Trái phiếu lãi suất thả nổi hoặc Trái phiếu liên kết lạm phát - trả lãi điều chỉnh theo lạm phát → lợi nhuận không bị mất giá.

4. Bất động sản + quỹ REIT

Thu nhập từ cho thuê tăng theo lạm phát → không bị ảnh hưởng bởi thị trường chứng khoán → phù hợp cho nhà đầu tư trung hạn.

5. Bảo vệ tài chính

• Tránh nợ xấu: không vay nợ không sinh lợi
• Giảm chi tiêu không cần thiết: chỉ mua những thứ cần thiết
• Theo dõi tin tức: lạm phát thay đổi, quyết định đầu tư cũng thay đổi theo.

Tóm lại - Tại sao nhà đầu tư cần hiểu rõ về lạm phát?

Lạm phát không phải là con quái vật đáng sợ để tránh né, mà là cơ hội cần nắm bắt.

• Lạm phát vừa phải = kinh tế tăng trưởng, người lao động có việc làm → tốt cho nền kinh tế
• Lạm phát cao quá mức = vấn đề, người tiêu dùng, lợi nhuận, doanh nghiệp không mở rộng, giảm nhân viên → Stagflation
• Hiện tại, kinh tế Thái Lan vẫn chưa rơi vào trạng thái Stagflation, nhưng cần theo dõi sát sao.

Tin vui: Tỷ lệ lạm phát tháng 1 năm 2567 của Thái Lan là 1.11%, giảm liên tục → vẫn kiểm soát được.

Nhà đầu tư nên theo dõi các tin tức kinh tế để xác định nguyên nhân và điều chỉnh chiến lược đầu tư kịp thời, biến lạm phát thành bậc thang đưa đến triệu đô chứ không phải thang trượt gây thua lỗ.