Trump thay đổi thái độ, các quốc gia nào ở châu Âu sẽ đối mặt với những thử thách chưa biết

Gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tiếp có các động thái quan trọng, khiến tình hình toàn cầu chấn động. Những hành động này không chỉ phơi bày sự thay đổi mạnh mẽ trong hướng đi chính sách của Mỹ, mà còn báo hiệu nhiều đồng minh châu Âu có thể đối mặt với áp lực ngoại giao và kinh tế chưa từng có tiền lệ. Quyền lực mà Trump nắm giữ và phong cách quyết định khó lường của ông đang thay đổi sâu sắc trật tự quyền lực toàn cầu, đặc biệt là mối quan hệ giữa Mỹ và châu Âu.

Từ thư gửi Nobel Hòa bình đến tham vọng Greenland

Đầu tháng này, Trump đã gửi một bức thư cứng rắn tới Thủ tướng Na Uy Støre, trong đó nêu rõ rằng do Na Uy chưa từng trao giải Nobel Hòa bình cho ông, Mỹ sẽ xem xét lại ưu tiên chính sách đối ngoại của mình. Bức thư này không chỉ gửi tới chính phủ Na Uy mà còn được gửi bản sao tới nhiều đại sứ quán các quốc gia tại Mỹ, về cơ bản trở thành một tuyên ngôn toàn cầu.

Trong thư, chính quyền Trump rõ ràng thể hiện sự quan tâm chiến lược tới Greenland. Mỹ tuyên bố kiểm soát hòn đảo này là cực kỳ quan trọng để duy trì an ninh toàn cầu, ngụ ý rằng Mỹ sẽ có các bước chủ động hơn để đạt được mục tiêu này. Nói đúng hơn, đây không chỉ là một giao tiếp ngoại giao, mà còn là một lời cảnh báo mà Trump gửi tới các quốc gia trên thế giới.

Các đồng minh châu Âu tập trận và các biện pháp trừng phạt đi kèm

Để đối phó với thái độ cứng rắn của Mỹ về vấn đề Greenland, tám quốc gia châu Âu đã tổ chức một cuộc tập trận chung. Tuy nhiên, quy mô và ảnh hưởng của cuộc tập trận này thấp hơn nhiều so với kỳ vọng — chỉ có hơn ba mươi quân nhân tham gia. Trước quy mô biểu tình như vậy, chính quyền Trump ngay lập tức phản ứng, áp dụng các biện pháp trừng phạt thuế quan cao đối với tám quốc gia tham gia.

Anh, Pháp và Đức, với vai trò là các nền kinh tế và lực lượng chính trị chủ chốt của châu Âu, cũng không thoát khỏi. Đức, sau khi chịu áp lực thương mại, đã nhanh chóng rút khỏi cuộc tập trận này, phản ánh thái độ thực dụng của các cường quốc châu Âu dưới sức ép mạnh mẽ của Mỹ. Sự kiện này rõ ràng cho thấy, các quốc gia châu Âu sẵn sàng giữ vững nguyên tắc hay dễ dàng nhượng bộ, đã trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Đan Mạch thỏa hiệp và sự bất lực của các quốc gia nhỏ

Là đồng minh thân thiết của Mỹ, từng cử quân tham chiến trong chiến tranh Iraq và Afghanistan, gây thiệt hại về nhân lực, Đan Mạch nay đã chọn thái độ thỏa hiệp rõ ràng. Các quan chức ngoại giao Đan Mạch công khai thể hiện sẵn sàng giữ khoảng cách với các cường quốc và cố gắng làm hài lòng Mỹ. Thái độ thay đổi này phản ánh rằng, ngay cả những quốc gia đã hy sinh lớn vì lợi ích Mỹ trong nhiều thập kỷ qua, nay cũng có thể bị xem xét lại và chịu áp lực.

Các quốc gia nhỏ hơn ở châu Âu còn gặp nhiều khó khăn hơn. Họ không đủ sức mạnh kinh tế để chống lại các biện pháp trừng phạt thương mại của Mỹ, cũng thiếu khả năng quân sự để đối phó với các mối đe dọa trực tiếp. Mối quan hệ quyền lực bất đối xứng này khiến câu hỏi về khả năng hành động độc lập của các quốc gia châu Âu trở nên gần như không thể trả lời.

Thay đổi từ “mua” sang “nhận” trong cách diễn đạt

Phó Tổng thống Mỹ Pence gần đây đã có bình luận công khai về Greenland, trong đó đáng chú ý là sự thay đổi tinh tế trong cách diễn đạt. Trước đây, các quan chức Mỹ dùng từ “mua” để ám chỉ khả năng thương lượng thương mại, có thể có giao dịch. Tuy nhiên, các phát biểu gần đây đã chuyển sang dùng từ “nhận” một cách trực tiếp hơn, phản ánh rằng trong giới chính sách Mỹ đã hình thành một đồng thuận: việc đưa Greenland vào phạm vi kiểm soát của Mỹ đã trở thành một chính sách cố định.

Kế hoạch Ủy ban Hòa bình và các biện pháp ngoại giao mới

Chính quyền Trump tuyên bố sẽ thành lập một “Ủy ban Hòa bình” quốc tế, mời gọi hàng chục quốc gia tham gia, với phí gia nhập trực tiếp đặt ra là 1 tỷ USD. Động thái này đã gây ra nhiều tranh luận trong cộng đồng quốc tế, nhiều nhà quan sát coi đó là thách thức đối với hệ thống Liên Hợp Quốc hiện tại.

Tổng thống Pháp Macron ngay lập tức tuyên bố từ chối tham gia, cho rằng với tư cách là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Pháp không nên từ bỏ vị thế quốc tế hiện có để gia nhập một tổ chức mới nổi. Tuy nhiên, quyết định từ chối này nhanh chóng dẫn đến phản ứng trả đũa của Mỹ — Mỹ áp dụng thuế 200% đối với rượu vang Pháp. Động thái này rõ ràng thể hiện cách chính quyền Trump sử dụng các biện pháp kinh tế để trừng phạt các quốc gia không hợp tác.

Sự phân hóa ngày càng sâu sắc trong các quốc gia châu Âu, sự tan rã của lập trường thống nhất

Các hành động của Trump đã thay đổi sâu sắc bức tranh chính trị của châu Âu. Liên minh châu Âu từng khá thống nhất nay đang phân rã, các quốc gia dựa trên lợi ích kinh tế và chiến lược riêng để đưa ra các lựa chọn khác nhau. Việc rút quân khỏi cuộc tập trận của Đức, thái độ thỏa hiệp của Đan Mạch, sự kháng cự của Pháp và các biện pháp trả đũa sau đó đều thể hiện rõ ràng một bức tranh về căng thẳng nội bộ ngày càng gia tăng của châu Âu.

Áp lực của Mỹ đối với châu Âu không phải đến từ mối đe dọa quân sự, mà từ các biện pháp trừng phạt kinh tế và chia rẽ chính trị. Chính quyền Trump dường như đã có chiến lược rõ ràng: thông qua các biện pháp thương mại, đối xử khác biệt và đe dọa trực tiếp, dần dần làm suy yếu sự đoàn kết của châu Âu, ép buộc các quốc gia riêng lẻ đưa ra các lựa chọn có lợi cho Mỹ. Hiện tại, câu hỏi về khả năng các quốc gia châu Âu chống lại áp lực này vẫn còn rất ảm đạm.

Triển vọng và suy ngẫm

Mỹ đang thay đổi cách tiếp cận các vấn đề quốc tế, từ khung liên minh truyền thống sang sử dụng quyền lực một cách trực tiếp hơn. Sự thay đổi này đặt ra thách thức căn bản cho các đồng minh châu Âu. Những quốc gia từng dựa vào chiếc ô bảo vệ của Mỹ nay nhận ra rằng, chiếc ô đó có thể bị thu lại bất cứ lúc nào. Trong bối cảnh quốc tế mới này, châu Âu sẽ phải xem xét lại chiến lược của mình và đánh giá vai trò của từng quốc gia trong trật tự thế giới đang thay đổi.