Ảo tưởng về "Thanh khoản ảo" đằng sau sự thịnh vượng: Quy định mới của Canada và việc tăng lãi suất của Australia cùng rung chuyển, Thanh khoản năm 2026 không phải là chính sách nới lỏng đơn phương

Tóm tắt

Gần đây, OSFI của Canada đã ban hành quy định mới về yêu cầu đủ thanh khoản đến năm 2026, quyết định này trái ngược rõ ràng với kỳ vọng chung của thị trường hiện nay về việc giảm lãi suất và nới lỏng chính sách. Bài viết dựa trên điểm này, kết hợp với các diễn biến mới nhất về tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Úc và cuộc khủng hoảng cho vay thế chấp dưới tiêu chuẩn bùng phát vào cuối năm 2025, phân tích sâu về những thử thách mà thanh khoản toàn cầu năm 2026 sẽ phải đối mặt:

2. Kỳ vọng nới lỏng chính sách thất bại dẫn đến thiếu hụt thanh khoản hành vi gây biến động thị trường

3. Áp lực liên tục đối với các công cụ tài chính phi truyền thống và lĩnh vực tín dụng tư nhân

4. Các yếu tố vĩ mô thúc đẩy và tích tụ áp lực thị trường

5. Quá trình phi đô la hóa và sự bất ổn do thiếu hụt tiền tệ toàn cầu

Lưu ý: Tác giả bài viết Zhao Xinqian, là chuyên viên phân tích rủi ro cao cấp tại Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tài chính Ontario (FSRA) của Canada, có gần 10 năm kinh nghiệm, sở hữu bằng CFA và FRM, từng là tác giả ký hợp đồng cho các tạp chí như Pure Luxury.

Nội dung chính

Gần đây, Ngân hàng Quản lý Tài chính Canada OSFI đã ban hành hướng dẫn về yêu cầu đủ thanh khoản năm 2026, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý tài sản tài chính đa dạng và thận trọng hơn. Điều này dường như mâu thuẫn với xu hướng chung về kỳ vọng lãi suất thấp và nới lỏng chính sách vĩ mô. Đồng thời, Ngân hàng Trung ương Canada và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đều quyết định giữ nguyên lãi suất trong quyết định tháng 1. Đáng chú ý hơn, quyết định tăng lãi suất 25 điểm cơ bản của Ngân hàng Trung ương Úc trong cuộc họp tháng 2026 dựa trên tình hình “Kinh tế trong nước và toàn cầu”. Trước đó, lạm phát tháng 12 của Úc là 3.8%, cao hơn nhiều so với mức mục tiêu 2%-3% của ngân hàng trung ương.

Các ngân hàng trung ương và cơ quan quản lý trên thế giới bắt đầu thận trọng hơn trong ứng phó với các bất định kinh tế tiềm tàng, kỳ vọng nới lỏng chính sách có thể thất bại. Ngoài ra, mặc dù nhiều quốc gia đã điều chỉnh hoặc bước vào giai đoạn ổn định lãi suất, nhưng thu hẹp thanh khoản theo quy mô vẫn mới chỉ bắt đầu đi vào giai đoạn sâu. Việc định nghĩa lại về “vốn ổn định” của các cơ quan quản lý thực chất mở ra một cuộc “tăng lãi phi điển hình” trong bảng cân đối tài sản của các tổ chức tài chính. Thanh khoản năm 2026 có thể sẽ chuyển hướng nhiều hơn sang các biện pháp dự phòng cấu trúc ở cấp độ thị trường. Bài viết sẽ phân tích các thay đổi chính sách của OSFI năm 2026 để xác định các điểm rủi ro thanh khoản cần chú ý trong bối cảnh kỳ vọng vĩ mô này.

Kỳ vọng nới lỏng chính sách thất bại dẫn đến thiếu hụt thanh khoản hành vi gây biến động thị trường

Các cuộc họp về lãi suất của các quốc gia nhiều lần đề cập đến “gia tăng bất định trong dự báo kinh tế”, cho thấy các ngân hàng trung ương và cơ quan quản lý lo ngại về sự mong manh của nền kinh tế hiện tại. Do các yếu tố như định giá cổ phiếu cao tiềm ẩn rủi ro; dữ liệu kinh tế phân hóa thiếu hướng rõ ràng; việc Chủ tịch Fed sắp mãn nhiệm làm rõ tình hình chính sách tiền tệ không chắc chắn; ảnh hưởng của các quyết định về lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đối với thanh khoản thị trường, tất cả cùng tác động, khả năng giảm mạnh lãi suất hoặc điều kiện vay vốn trở nên dễ dàng hơn sẽ bị hạn chế. Do đó, mô phỏng môi trường áp lực để dự đoán các hành vi hoảng loạn của nhà đầu tư dẫn đến rủi ro thanh khoản là rất cấp thiết. Trong quy định mới, OSFI đã phân loại chi tiết hơn các sản phẩm tiền gửi và vay vốn nhằm phản ánh hành vi thực của dòng vốn dưới áp lực, giúp giả định tỷ lệ rút vốn phù hợp hơn với thực tế ổn định của dòng tiền. Điều chỉnh giả định mô hình để phản ánh dòng chảy thực của vốn trong trạng thái áp lực, là điều kiện tiên quyết để phát hiện rủi ro tiềm tàng, duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính và vận hành thị trường có trật tự.

Áp lực liên tục trong lĩnh vực công cụ tài chính phi truyền thống và tín dụng tư nhân

Rủi ro thanh khoản chưa bao giờ tồn tại độc lập. Các yếu tố như môi trường tín dụng, rủi ro thị trường đều tác động lẫn nhau, và ngược lại, thanh khoản cũng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố này. Áp lực trong các lĩnh vực riêng lẻ có thể lan rộng ra thị trường chung. Hiện nay, một số công cụ tín dụng và sản phẩm cấu trúc trong thị trường tiềm ẩn rủi ro thanh khoản ẩn.

Trước áp lực kép từ lãi suất tăng và môi trường kinh tế yếu đi, lĩnh vực này đã chịu áp lực lớn. Ví dụ, vụ phá sản của các tổ chức cho vay xe hơi dưới tiêu chuẩn tháng 9/2025 đã gây lo ngại rộng rãi về sức khỏe của thị trường tín dụng ô tô trị giá hàng tỷ USD. Các chứng khoán thế chấp tài sản ô tô (ABS) do các tổ chức này phát hành tham gia sâu vào thị trường tín dụng Mỹ, có cấu trúc vốn phức tạp và liên kết rủi ro với nhiều tổ chức lớn.

Sự kiện này khiến các cơ quan quản lý đánh giá lại các mô hình cho vay rủi ro cao và rủi ro tiềm tàng trong lĩnh vực này. Khi thị trường biến động, các sản phẩm cấu trúc vốn ban đầu ổn định có thể bị rút vốn hàng loạt do các điều kiện kích hoạt (vỡ nợ, thanh toán, v.v.), gây mất cân đối trong phòng hộ rủi ro. Các quy định mới của OSFI đã làm rõ hơn về xử lý các sản phẩm cấu trúc này và các công cụ tín dụng mới, đảm bảo các sản phẩm phức tạp này được tính toán đầy đủ trong các chỉ số thanh khoản ngắn hạn, giúp đánh giá rủi ro hợp lý hơn. Nhà đầu tư cần chú ý đến phần phí rủi ro của các sản phẩm này. Do yêu cầu về thanh khoản và vốn chủ sở hữu tăng, giá giao dịch của các sản phẩm đã phát hành trên thị trường thứ cấp có thể chịu áp lực giảm, trong khi các tổ chức tài chính mới phát hành có thể giảm lãi suất để bù đắp chi phí thanh khoản cao hơn.

Các yếu tố vĩ mô thúc đẩy và tích tụ áp lực thị trường

Chúng ta đang ở một thời điểm mang tính chuyển đổi sâu sắc về công nghệ, địa chính trị, thương mại, năng lượng. Mỗi cấp độ biến đổi đều ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu.

Công nghệ AI và tự động hóa đã ăn sâu vào mọi mặt của nền kinh tế, gây ra những tác động khác nhau: có thể gây sốc cho các ngành hoặc thúc đẩy nhu cầu cung ứng mạnh mẽ. Điều này dẫn đến các dữ liệu kinh tế mâu thuẫn hoặc cực đoan hơn: nhu cầu thanh khoản giữa các ngành phân hóa rõ rệt, làm tăng đáng kể độ không chắc chắn của kinh tế trong tương lai.

Trật tự toàn cầu hậu Chiến tranh Lạnh do Mỹ dẫn dắt đang được tái cấu trúc. Cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung chi phối các chính sách thương mại, công nghệ và an ninh toàn cầu. Trong khi đó, ảnh hưởng của châu Âu giảm sút do khó khăn kinh tế; các quốc gia trung bình như Nam Á, các quốc gia Vùng Vịnh, Đông Nam Á hưởng lợi từ quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng và khu vực hóa. Các xung đột khu vực trong quá trình xây dựng trật tự mới có thể gây sốc mạnh cho kinh tế. Giai đoạn tự do thương mại toàn cầu kết thúc, tốc độ tăng trưởng cấu trúc sẽ chậm lại. Lưu chuyển vốn không còn chỉ dựa vào lợi nhuận mà còn chịu ảnh hưởng rõ rệt của các yếu tố địa chính trị. Các kênh huy động vốn, đặc biệt là dòng chảy xuyên biên giới, có thể bị ảnh hưởng, khiến các tổ chức tài chính hoạt động xuyên biên giới hoặc phụ thuộc vào nguồn vốn quốc tế sẽ gặp áp lực. Sau khi tái cấu trúc hoàn tất, các nhóm khu vực sẽ hình thành các hiệu ứng hợp tác mới toàn diện trong nhiều lĩnh vực.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị quốc tế, hiệu quả chuỗi cung ứng toàn cầu giảm sút; cùng với việc sử dụng thuế quan như vũ khí gây tác động trực tiếp đến giá cả, làm suy yếu chuỗi cung ứng vốn đã mong manh, khiến việc kiểm soát lạm phát và đạt mục tiêu kinh tế trở nên khó dự đoán. Tuy nhiên, hệ sinh thái hiện tại vẫn rất bền vững, phần nào giữ vững nguồn cung, tạo thời gian xây dựng trật tự mới.

Chính nhờ sự phối hợp của nhiều yếu tố không chắc chắn này, OSFI nhấn mạnh trong quy định mới về tính cần thiết của đánh giá quản lý trong bối cảnh áp lực vĩ mô đa chiều, cho phép cơ quan quản lý tự do thẩm định và đánh giá tình hình áp lực thị trường, từ đó có phản ứng và can thiệp kịp thời.

Quá trình phi đô la hóa và bất ổn do thiếu hụt tiền tệ toàn cầu

Trong thương mại toàn cầu hiện nay, dù đồng USD vẫn giữ vị trí thống trị, nhưng các thay đổi mang tính cấu trúc đã không thể đảo ngược: tính độc quyền của USD đang dần mất đi, nhiều lựa chọn thay thế xuất hiện.

Theo dữ liệu của IMF, tỷ lệ dự trữ ngoại hối toàn cầu bằng USD liên tục giảm, từ khoảng 70% năm 2000 xuống còn khoảng 57% năm 2025, mức thấp nhất kể từ giữa thập niên 1990. Đồng thời, vàng cũng chứng kiến sự gia tăng hệ thống có cấu trúc: từ năm 2022, dưới tác động của các sự kiện như Mỹ và EU đóng băng dự trữ ngoại hối của Nga, thị trường nhận thức rõ hơn về “đặc tính chính trị của tài sản USD”, khiến vàng đang tiếp nhận niềm tin mất đi đối với USD.

Các lệnh trừng phạt đối với Nga đã thúc đẩy hệ thống song tiền tệ trong thương mại năng lượng, nguyên vật liệu và logistics. Hệ thống thanh toán thay thế như CIPS của Trung Quốc và SPFS của Nga, gần như hoàn toàn thay thế thanh toán bằng USD trong thực tế. Các quốc gia trong nhóm BRICS đã xây dựng các kênh thanh toán thay thế dựa trên hạ tầng, nhằm đối phó với các lệnh trừng phạt. Trong thương mại dầu mỏ, tính độc quyền của USD cũng đã giảm bớt, phần nào thúc đẩy các hoạt động quân sự của Mỹ đối với Venezuela.

Hiện tại, hệ thống tiền tệ thế giới chưa có người kế nhiệm có thể thay thế hoàn toàn USD, nhưng việc xây dựng hệ thống dự trữ đa tiền tệ, kết hợp vàng làm tài sản dự trữ trung lập về chính trị, phân bổ một phần chức năng thanh toán cho các đồng tiền khu vực như Nhân dân tệ, cùng với hệ thống tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) sẽ hình thành một hệ thống đa cực mới.

Niềm tin vào USD đang chuyển từ trạng thái duy nhất và mặc định sang trạng thái có điều kiện. Quá trình này chắc chắn sẽ đi kèm với những xung đột và biến động: mối đe dọa vị thế của USD có thể gây rối loạn, kim loại quý như vàng có thể biến động giá tiềm tàng, hạn chế của đồng Nhân dân tệ do kiểm soát vốn và thiếu minh bạch, các hạn chế về công nghệ và an toàn của tiền kỹ thuật số cũng có thể gây sốc cho thanh khoản thị trường. Sự suy yếu của vị thế USD về bản chất là việc tái cấu trúc các đường dẫn thanh toán xuyên biên giới của thương mại toàn cầu. Việc thiếu hụt một phần USD sẽ làm cho các đường thanh toán xuyên biên giới dài hơn hoặc phức tạp hơn. Các tổ chức tài chính khi tính toán tỷ lệ dự trữ thanh khoản (LCR) sẽ phải dự phòng rủi ro cao hơn cho “vốn trong quá trình thanh toán”, từ đó làm giảm thanh khoản sẵn có cho thị trường.

Năm 2026 không phải là năm thị trường kỳ vọng sẽ có “nới lỏng đơn phương”. Sự chuẩn bị của OSFI và thái độ thận trọng của các ngân hàng trung ương các quốc gia nhắc nhở chúng ta rằng: quản lý thanh khoản đang chuyển từ “chỉ dựa vào chính sách” sang “phụ thuộc vào cấu trúc”, từ “chỉ chú trọng vào số lượng” sang “đánh giá sâu về chất lượng”. Trong bối cảnh các bất định thị trường chồng chất, khả năng chống chịu của các tổ chức tài chính không còn chỉ dựa vào quy mô tài sản, mà còn phụ thuộc vào khả năng nắm bắt “vốn dính” trong các trạng thái cực đoan. Đối với nhà đầu tư, việc hiểu rõ nền tảng thanh khoản này có thể là chìa khóa để tránh khỏi các “rung lắc” tiềm tàng trong tương lai.

Cảnh báo rủi ro và điều khoản miễn trừ trách nhiệm

        Thị trường có rủi ro, đầu tư cần thận trọng. Bài viết này không phải là lời khuyên đầu tư cá nhân, cũng chưa xem xét các mục tiêu, tình hình tài chính hoặc nhu cầu đặc thù của từng người dùng. Người đọc cần cân nhắc xem các ý kiến, quan điểm hoặc kết luận trong bài phù hợp với hoàn cảnh của mình hay không. Đầu tư theo đó, chịu trách nhiệm về quyết định của mình.