1932年 cũng vậy! Tỷ lệ tập trung cao của thị trường chứng khoán Mỹ không đáng sợ, điều thực sự nguy hiểm là quá đắt.

Thứ Tư, nhà báo Robert Armstrong của tạp chí Financial Times Anh đã đăng một bài viết chuyên sâu về độ tập trung của thị trường chứng khoán Mỹ, bàn về hiện tượng thị trường Mỹ hiện nay tập trung cao độ vào một số ít các ông lớn công nghệ, và liệu sự tập trung này có thực sự đồng nghĩa với rủi ro thị trường gia tăng hay không.

Armstrong mở đầu mô tả một ngày thị trường khá kịch tính: khi công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic ra mắt công cụ tự động hóa công việc pháp lý mới, giá cổ phiếu các công ty phần mềm và dịch vụ chuyên nghiệp giảm hơn 3%, nhưng các ông lớn công nghệ cũng không thoát khỏi, thay vào đó các lĩnh vực truyền thống như năng lượng, viễn thông, hàng tiêu dùng và vật liệu lại trở thành những người chiến thắng. Ví dụ này cho thấy cấu trúc thị trường đang thay đổi.

Quan điểm cốt lõi của Armstrong là: độ tập trung thị trường bản thân không đáng sợ, điều cần cảnh giác thực sự là định giá quá cao. Dù cổ phiếu Mag7 không còn chi phối thị trường như vài tháng trước, nhưng độ tập trung của chỉ số S&P 500 vẫn rất cao. Quan trọng hơn, dữ liệu lịch sử cho thấy mức độ tập trung này không phải là hiện tượng bất thường, đã từng xuất hiện tương tự vào năm 1932.

Độ tập trung thị trường: Sáu công ty chiếm một phần ba

Thị trường chứng khoán Mỹ hiện nay thực sự tập trung đến mức nào? Armstrong cung cấp các số liệu chi tiết. Chỉ riêng sáu công ty đã đóng góp một phần ba tổng giá trị vốn hóa của chỉ số S&P 500, trong đó Nvidia chiếm 7%. Nếu xem 62 công ty lớn nhất, chúng chiếm tới hai phần ba tổng giá trị vốn hóa của toàn bộ chỉ số.

Xét về lợi nhuận ròng, tình hình có chút khác biệt nhưng về bản chất vẫn tương tự. Sáu ông lớn này đóng góp 27% lợi nhuận ròng, 62 công ty hàng đầu đóng góp 63% lợi nhuận ròng. Armstrong chỉ ra rằng, điều này có nghĩa là các công ty lớn nhất thường có “định giá cao hơn – tỷ lệ P/E”.

Sự tập trung này đã dẫn đến một câu hỏi mà nhiều nhà phân tích đang đặt ra: Liệu mức độ tập trung vốn hóa cao có làm cho thị trường trở nên nguy hiểm hơn không? Các nhà đầu tư có nên giảm tỷ trọng các công ty hoặc ngành lớn hơn so với trọng số thị trường không?

Lịch sử cho thấy: độ tập trung là trạng thái bình thường

Armstrong chỉ ra rằng, các nghiên cứu của các học giả Per Bye, Jens Soerlie Kvaerner và Bas Werker cung cấp bằng chứng lịch sử thuyết phục. Họ phân tích dữ liệu của tất cả các công ty giao dịch trên các sàn chính của Mỹ kể từ năm 1926, bao gồm vốn hóa và các chỉ số lợi nhuận khác nhau.

Kết quả nghiên cứu khá bất ngờ. Các tác giả viết:

Tầm quan trọng tương đối của Mag7 không có gì đặc biệt. Ví dụ, từ thập niên 1930 đến 1960, bảy công ty này đã chiếm tỷ lệ tương tự. “Đỉnh điểm là tháng 5 năm 1932, khi AT&T, Standard Oil, Consolidated Gas of New York, General Motors, DuPont, Reynolds Tobacco và United Gas Improvement tổng cộng chiếm khoảng một phần ba tổng vốn hóa.”

Điều này cho thấy độ tập trung thị trường không phải là hiện tượng riêng của thời đại ngày nay, cũng không phải là sản phẩm đặc thù của thời kỳ công nghệ. Trong thời kỳ công nghiệp, cùng một mô hình tập trung đã tồn tại. Nói cách khác, việc một số ít công ty lớn chi phối thị trường dường như là một trạng thái bình thường của thị trường vốn.

Nghiên cứu còn tiết lộ một phát hiện quan trọng: các yếu tố cơ bản của công ty (như doanh thu và lợi nhuận) thực sự theo dõi sự biến động của độ tập trung vốn hóa, nhưng mối liên hệ này khá lỏng lẻo và có tính chu kỳ.

Bài báo cũng chỉ ra rằng, khi độ tập trung vốn hóa đạt cực đại (tức là số lượng các công ty chiếm một phần ba tổng vốn hóa giảm xuống mức thấp nhất trong lịch sử, hiện chưa tới 0.5%), thì các công ty lớn nhất lại chiếm tỷ lệ thấp nhất trong tổng doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền, khoảng một phần năm.

Vậy, liệu mức độ tập trung cao có dự báo lợi nhuận dài hạn thấp không? Bài viết chỉ ra:

Xét riêng, độ tập trung thị trường thực sự có tác dụng dự báo tiêu cực về lợi nhuận (độ tập trung cao, lợi nhuận về sau thấp), nhưng nếu kiểm soát các yếu tố định giá thì không phải vậy… Giữ nguyên định giá, độ tập trung cao hơn thực tế lại liên quan đến lợi nhuận trong tương lai cao hơn!

Mô hình toán chứng minh: tập trung là kết quả tự nhiên

Phần thứ hai của bài báo sử dụng mô hình toán để củng cố luận điểm rằng độ tập trung thị trường là hiện tượng bình thường. Nghiên cứu sử dụng mô hình “dựa trên quá trình khuếch tán Geometric Brownian Motion tiêu chuẩn”, kết hợp các “yếu tố thị trường chung và tác động riêng của công ty”.

Cụ thể, trong mô hình này, lợi nhuận theo quy luật ngẫu nhiên. Có thể tưởng tượng vốn hóa của công ty như bị ảnh hưởng liên tục bởi các tác động khác nhau — như tác động của năng suất và đổi mới sáng tạo, lãnh đạo tốt hoặc xấu, may mắn và rủi ro. Theo thời gian, phần lớn các công ty duy trì quy mô nhỏ (các tác động tích cực và tiêu cực của chúng cân bằng nhau), trong khi một số ít nhận được nhiều tác động tích cực và trở thành các ông lớn.

Nói ví von, thị trường chứng khoán giống như một trò chơi tung xúc xắc liên tục. Phần lớn người chơi sẽ có kết quả trung bình, nhưng luôn có một số ít người chơi may mắn đặc biệt, liên tục ra các số tốt. Điều này không phải là điều kỳ lạ, mà là kết quả tự nhiên của xác suất. Tương tự, độ tập trung thị trường cũng là kết quả tự nhiên của cơ chế thị trường.

Rủi ro và điều khoản miễn trừ trách nhiệm

        Thị trường có rủi ro, đầu tư cần thận trọng. Bài viết này không cấu thành lời khuyên đầu tư cá nhân, cũng chưa xem xét các mục tiêu, tình hình tài chính hoặc nhu cầu đặc thù của từng người dùng. Người dùng cần cân nhắc xem các ý kiến, quan điểm hoặc kết luận trong bài có phù hợp với tình hình của mình hay không. Đầu tư theo đó, chịu trách nhiệm về quyết định của mình.