Bản đồ đầu tư trong cuộc chiến tranh giằng co của giá vàng: Gần 60% người được khảo sát là "người chơi mới" Gần 70% không mua trang sức vàng

Từ đầu năm 2026, giá vàng liên tục diễn ra “trận chiến kéo dài”. Vàng giao ngay tại London đã từng gần chạm mức đỉnh lịch sử 5600 USD/ounce vào ngày 30 tháng 1, rồi nhanh chóng giảm mạnh trong hai ngày giao dịch xuống mức quanh 4400 USD/ounce. Sau hơn một tuần thị trường trải qua cuộc “kéo dài” giữa phe mua và phe bán, khi giá vàng đã đứng vững trên mốc 5000 USD/ounce, thì vào sáng sớm ngày 13 tháng 2, một cú giảm giá thẳng đứng đã phá vỡ sự yên bình tạm thời đó.

Những biến động mạnh “một ngày tăng, một ngày giảm” này đang trở thành trạng thái mới của thị trường vàng. Một cuộc khảo sát gần đây của Báo Chứng khoán Thượng Hải đã phác họa rõ nét về thời điểm nhà đầu tư tham gia, cấu trúc vị thế, động cơ đầu tư, chiến lược vận hành và kỳ vọng thị trường hiện nay.

Mẫu khảo sát trực tuyến cho thấy, vàng đang từ một tài sản phòng tránh rủi ro ở rìa thị trường chuyển dần thành tài sản chủ đạo trong danh mục đầu tư, có 38.8% người trả lời sở hữu vàng chiếm hơn 10% tổng tài sản có thể đầu tư của cá nhân, 57.17% là “người chơi mới” bắt đầu tích lũy từ năm ngoái đến nay. Trong bối cảnh biến động cực đoan, 48.76% người trả lời vẫn lạc quan về giá vàng ngắn hạn, tỷ lệ nắm giữ vàng dài hạn (hơn 1 năm) đạt 44.17%. Tuy nhiên, gần 70% người trả lời rõ ràng không có ý định mua trang sức vàng.

Gần 10% người trả lời đặt cược hơn một nửa “tài sản” của mình vào vàng

Xét về thời điểm xây dựng vị thế vàng, hơn phân nửa người tham gia là “người chơi mới” bắt đầu tích lũy từ sau năm 2025. Trong đó, 18.81% bắt đầu mua vàng từ đầu năm 2025 khi giá vàng từ khoảng 600 nhân dân tệ/gram bắt đầu tăng; 19.55% bắt đầu mua gần đây (sau khi giá vượt 1000 nhân dân tệ/gram); 18.81% mua khi giá vàng trên 1100 nhân dân tệ/gram. Tổng cộng, ba nhóm này chiếm 57.17%.

Người tham gia đã vào thị trường từ năm 2024 trở về trước chiếm 30.7%. Trong đó, 21.29% đã tích lũy từ đầu năm 2023 hoặc sớm hơn, khi giá vàng trong nước còn chưa đến 400 nhân dân tệ/gram. Thêm vào đó, 12.13% chưa từng đầu tư vàng, chỉ theo dõi thị trường.

Phân bố thời điểm tham gia này tiết lộ đặc điểm cấu trúc quan trọng: cứ mỗi 10 người, thì có khoảng 6 người đã hoàn tất tích lũy trong đợt sóng tăng chính trong 13 tháng qua, với chi phí trung bình cao hơn, trong đó khoảng 4 người đã “lên tàu” sau khi giá vàng vượt ngưỡng 1000 nhân dân tệ/gram.

Trong khảo sát về lý do đầu tư, nhu cầu chống lạm phát hoặc giữ giá chiếm 26.58%, nhu cầu phòng tránh rủi ro đứng thứ hai với 23.05%, hai yếu tố này chiếm tổng cộng 49.63%, là động lực chính thúc đẩy đầu tư vàng; nhu cầu đa dạng hóa danh mục chiếm 15.27%, theo xu hướng mua vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu là 14.83%, nhu cầu kiếm lợi ngắn hạn là 8.52%, dựa trên phân tích kỹ thuật hoặc xu hướng giao dịch là 6.46%.

Có 2.94% người trả lời thẳng thắn “không có ý kiến gì, thấy mọi người mua tôi cũng theo”, tỷ lệ này dù thấp nhưng trong biến động cực đoan, các nhà đầu tư thiếu khả năng tự đánh giá độc lập dễ trở thành nguồn gây hoảng loạn trên thị trường.

Điều đáng chú ý hơn là sự thay đổi sâu sắc trong cấu trúc vị thế — vàng dường như đang chuyển từ “tài sản rủi ro” sang “tài sản chủ đạo trong danh mục”. Tổng số người sở hữu vàng chiếm hơn 10% tổng tài sản có thể đầu tư là 38.8%, trong đó 9.95% đặt cược hơn một nửa tài sản vào vàng. Điều này hiếm thấy trong lịch sử đầu tư vàng vốn luôn mang màu sắc “an toàn”, cho thấy vàng đã chuyển từ “tài sản phòng tránh rủi ro” sang “tài sản rủi ro” trong mắt nhà đầu tư.

Ngược lại, với tỷ lệ vị thế cao là sự thiếu kỷ luật trong chiến lược. Người giữ vàng dài hạn (hơn 1 năm) chiếm 44.17%; trung hạn (1-12 tháng) là 18.86%, ngắn hạn (dưới 1 tháng) là 13.65%. Tuy nhiên, cùng lúc đó, có tới 14.39% người trả lời “không có chiến lược, theo cảm xúc”, thậm chí còn nhiều hơn cả nhóm giao dịch ngắn hạn, tương đương cứ 7 nhà đầu tư thì có 1 người thiếu quy tắc rõ ràng trong giao dịch.

Trong các câu hỏi về tâm lý đầu tư hiện tại, 42.82% người trả lời “thận trọng lạc quan, nhưng lo ngại rủi ro tại đỉnh”, 21.29% cho biết “gần như không có biến động tâm lý, theo kế hoạch”, cho thấy đa số nhà đầu tư vẫn duy trì thái độ tương đối lý trí trong các cơn sóng lớn. Ngoài ra, 18.81% thể hiện “hưng phấn lạc quan, kỳ vọng thị trường tốt”, nhưng vẫn có tổng cộng 17.08% phản ánh tâm trạng tiêu cực như “ôm hàng ở đỉnh, tâm trạng mơ hồ”, “lo lắng, cân nhắc chốt lời” hoặc “hối tiếc mua quá ít”.

ETF vàng trở thành xu hướng chính, gần 70% người trả lời không mua trang sức vàng

Kết quả gây chú ý nhất của khảo sát là về ý định mua trang sức vàng — sự phân hóa rõ rệt giữa đặc tính đầu tư và tiêu dùng của vàng đã xuất hiện rõ ràng trong lịch sử.

Trong khảo sát về khả năng mua trang sức vàng ở mức giá hiện tại, 54.95% người trả lời “không mua, giá vàng, giá trị thương hiệu và phí thủ công quá cao không hợp lý”, 12.87% “không bao giờ nghĩ đến trang sức vàng”, tổng cộng chiếm 67.82%. Chỉ 16.09% cho biết “sẽ mua, vừa để tiêu dùng vừa để đầu tư thay thế”, 13.37% chỉ mua khi cần thiết (ví dụ như cưới hỏi).

Trong bối cảnh giá trang sức vàng vượt đỉnh lịch sử, người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá trị thương hiệu và phí gia công. Báo cáo của Hiệp hội Vàng Thế giới cho biết, quý IV năm 2025, giá vàng trong nước tăng 12%, càng làm giảm ý định mua của người tiêu dùng, lượng tiêu thụ vàng trang sức trong nước đạt 82 tấn, giảm 23% so với cùng kỳ.

Ngược lại, nhu cầu đầu tư vàng lại rất mạnh mẽ. Dữ liệu của Hiệp hội Vàng Thế giới cho thấy, trong cả năm 2025, nhà đầu tư Trung Quốc đã mua vào tổng cộng 432 tấn vàng thỏi và vàng miếng, tăng 28% so với cùng kỳ, lập kỷ lục mới trong năm.

Ông Mạnh, người yêu thích đầu tư vàng thực thể, chia sẻ với Báo Chứng khoán Thượng Hải rằng, vàng đối với ông là phương án giữ giá thực chất, chống rủi ro, ông đã duy trì mua vàng đều đặn hơn mười năm, như một khoản dự trữ dài hạn cho gia đình. “Thị trường vàng dù có biến động, nhưng đầu tư dài hạn vẫn là lựa chọn sáng suốt”.

Các hình thức đầu tư vàng ưa thích của họ gồm ETF vàng/vàng quỹ với 32.5% phiếu bầu, trở thành công cụ đầu tư chính; vàng giấy/đầu tư vàng tích trữ chiếm 20.07%; vàng vật chất chiếm 19.01%; cổ phiếu vàng/công ty khai thác vàng chiếm 16.52%; trang sức vàng (với mục đích đầu tư) chiếm 5.68%; hợp đồng tương lai vàng chiếm 1.95%; tiền gửi có cấu trúc liên kết vàng chỉ chiếm 0.18%.

ETF vàng nhờ vào mức vốn thấp, tính thanh khoản cao, không tốn chi phí lưu trữ, đã thu hút đáng kể giới trẻ đầu tư. Hiệp hội Vàng Thế giới cũng đề cập, từ tháng 11 năm 2025, chính sách thuế giá trị gia tăng đối với vàng tại Trung Quốc đã được cải cách, các kênh bán vàng qua hội viên của Sở Giao dịch Vàng đã không bị ảnh hưởng, việc bán vàng tích trữ và ETF vàng còn được thúc đẩy rõ rệt hơn.

Ngược lại, các sản phẩm phái sinh như hợp đồng tương lai và tiền gửi cấu trúc có tỷ lệ phiếu bầu rất thấp, phản ánh vẫn còn nhiều rào cản đối với các sản phẩm phức tạp, đồng thời cũng cho thấy một số ngân hàng gặp khó khăn trong việc cung cấp hạn mức tiền gửi vàng cấu trúc do hạn chế về hạn mức.

Nhận định về xu hướng tăng giá vẫn còn

Trước diễn biến “kéo dài” của vàng gần đây, xét về mặt giao dịch, 37.13% người trả lời “giữ nguyên vị thế, quan sát biến động”, chiếm tỷ lệ cao nhất; 26.73% chọn “tiếp tục mua vào, lạc quan về thị trường”; 12.13% chốt lời một phần; 11.39% giữ trạng thái chờ đợi, chưa vào thị trường; 8.91% giảm mạnh hoặc thoái vốn toàn bộ; 3.71% chuẩn bị “đi ngược dòng, lên tàu”.

Tỷ lệ “tiếp tục mua vào” cao hơn tổng tỷ lệ “chốt lời hoặc thoái vốn”, cho thấy dù giá giảm mạnh, phe mua vẫn chiếm đa số. Tuy nhiên, tỷ lệ “chuẩn bị lên tàu” chỉ 3.71%, cho thấy dòng tiền ngoài thị trường vẫn còn thận trọng.

Trong số các nhà đầu tư, vẫn còn nhận thức về xu hướng tăng giá. Trong ngắn hạn, 48.76% vẫn kiên định lạc quan; trong 6 tháng tới, 33.91% dự đoán giá vàng sẽ tiếp tục tăng; 27.97% dự đoán sau điều chỉnh ngắn hạn sẽ bật lên; còn 11.14% cho rằng giá sẽ đạt đỉnh ngắn hạn.

Tuy nhiên, kỳ vọng về thị trường vàng phân hóa rõ rệt, cũng phản ánh trên các diễn biến gần đây của thị trường. Trong ngắn hạn, 40.1% người chọn chờ đợi, cho thấy khả năng đẩy giá cao đã giảm phần nào; trong dự đoán về xu hướng 6 tháng tới, các nhóm “tiếp tục tăng”, “sau điều chỉnh ngắn hạn bật lên” và “điều chỉnh cao” đều chiếm tỷ lệ cân bằng.

Về việc giá vàng giảm mạnh gần đây, ông Quỳnh, Phó Tổng Giám đốc Phát triển Nghiên cứu của Công ty Chứng khoán Đông Phương, phân tích rằng, thị trường chứng khoán Mỹ, đặc biệt là cổ phiếu công nghệ, giảm mạnh, tâm lý thị trường giảm sút rõ rệt, một số nhà đầu tư buộc phải bán để bổ sung thanh khoản, kéo giá vàng giảm. Thêm vào đó, dữ liệu phi nông nghiệp tháng 1 của Mỹ vượt dự kiến, tỷ lệ thất nghiệp giảm, làm giảm kỳ vọng cắt giảm lãi suất của Fed, cũng gây áp lực lên giá vàng.

Chuyên gia kinh tế trưởng của Huaxi Securities, ông Liu Yu, cho biết, trước Tết Nguyên đán, dòng vốn chốt lời trong nhóm kim loại quý đã rút ra khá nhiều, cho thấy trong bối cảnh kỳ nghỉ dài sắp tới và bất ổn vĩ mô gia tăng, dòng tiền tham gia thị trường giảm rõ rệt, chiến lược chủ đạo là đứng ngoài quan sát.

“Sau Tết, xu hướng tăng dài hạn của giá vàng vẫn không thay đổi, nhưng biến động sẽ còn tiếp tục lớn hơn.” Ông Quỳnh nhận định, các yếu tố gây nhiễu chính là biến động về nhân sự Chủ tịch Fed, khả năng ông Kevin Woor trở thành Chủ tịch Fed, các kỳ vọng cắt giảm lãi suất, biến động thanh khoản USD, các tranh cãi về “bong bóng định giá AI”, rủi ro địa chính trị, đều là các nguồn gây nhiễu chính cho giá vàng, trong khi tâm lý thị trường có thể càng làm gia tăng biên độ dao động.

Chuyên gia kinh tế trưởng của CITIC Securities, ông Ming Ming, cho rằng thị trường có thể đang đánh giá quá cao lập trường hawkish của Woor, nhưng tình hình Iran vẫn còn nhiều bất định, có thể phải chờ cho mọi chuyện rõ ràng thì biến động giá vàng mới giảm bớt. Dự báo cho cả năm 2026, ông duy trì triển vọng tích cực về giá các kim loại quý và kim loại màu.