Kế toán viên 70 tuổi trong một năm đã ký gần 100 báo cáo kiểm toán, nhiều địa phương đã thông báo tình hình ngành nghề, vấn đề "song vượt" nổi bật

Thông cáo của Hội Kế toán Công chứng các địa phương ngày 14 tháng 2 (phóng viên Triệu Tâm Duy) Các hội kế toán công chứng địa phương lần lượt công bố “Thông báo kiểm tra chất lượng hành nghề năm 2025”, tập trung phơi bày các vấn đề phổ biến và điển hình trong ngành kiểm toán hiện nay như: hình thức kiểm toán “sao chép”, việc thực thi hệ thống và thực tế vận hành không thống nhất, hiện tượng “hai mặt” của hệ thống, tình trạng già hóa các công ty kiểm toán ngày càng nghiêm trọng.

Theo các chi tiết kiểm tra được các địa phương công bố, mức độ xử phạt và phạm vi bao phủ đều có xu hướng nghiêm khắc:

Ngày 12 tháng 2, Hội Kế toán Công chứng tỉnh Hà Bắc công bố đã xử phạt tự giác trong ngành đối với 14 công ty kiểm toán và 13 kế toán viên công chứng; Sở Giám sát và Đánh giá Tài chính tỉnh đã xử phạt hành chính 2 công ty kiểm toán. Đồng thời, Hội Kế toán Công chứng tỉnh Hà Bắc đã tổ chức các buổi đối thoại và tập huấn tập trung trong 2 ngày đối với 33 công ty kiểm toán từ tháng 12 năm 2025.

Ngày 9 tháng 2, Hội Kế toán Công chứng Bắc Kinh công bố đã kiểm tra chất lượng hành nghề của 100 công ty, xử phạt tự giác trong ngành đối với 13 công ty và 45 kế toán viên công chứng.

Ngày 13 tháng 1, Hội Kế toán Công chứng tỉnh Sơn Tây công bố đã phối hợp với Sở Tài chính tỉnh xử phạt hành chính hoặc xử lý kỷ luật đối với 14 công ty kiểm toán và 29 kế toán viên công chứng, trong đó số công ty bị xử phạt chiếm 20% tổng số công ty kiểm toán được kiểm tra. Hội cũng đã công bố cảnh cáo 4 công ty, nhắc nhở 4 công ty; cảnh cáo 7 kế toán viên và nhắc nhở 9 người. Ngoài ra, Sở Tài chính đã gửi thư cảnh báo tới 13 công ty kiểm toán, Hội Kế toán Công chứng tỉnh Sơn Tây đã thực hiện biện pháp cảnh báo bằng thư đối với 14 công ty kiểm toán.

Trong bối cảnh kiểm tra và xử phạt ngày càng nghiêm khắc, tình hình luân chuyển nhân sự trong ngành kiểm toán càng trở nên rõ rệt hơn. Theo thống kê, từ năm 2026 trở lại đây, các hội kế toán công chứng địa phương đã hủy đăng ký hành nghề của 420 kế toán viên, đồng thời bổ sung 1.068 kế toán viên mới, tổng số nhân lực ngành kiểm toán tăng ròng 648 người, trong đó số đăng ký mới chiếm ưu thế.

Cùng với đó, hiện tượng chuyển đổi công ty của các nhân viên ngành kiểm toán cũng khá phổ biến. Tính đến nay, đã có 681 kế toán viên hoàn tất chuyển đổi công ty, trong đó không ít trường hợp chuyển tỉnh, phản ánh quá trình tối ưu hóa nguồn nhân lực ngành đang diễn ra nhanh chóng.

Đáng chú ý, các thông báo của nhiều địa phương còn gián tiếp làm nổi bật vấn đề già hóa của các công ty kiểm toán, trong đó tỷ lệ kế toán viên trên 70 tuổi trong số các công ty kiểm toán được kiểm tra khá cao.

Kế toán viên 70 tuổi lập 100 báo cáo, tình trạng già hóa của một số công ty kiểm toán nổi bật

Dựa trên tổng hợp kết quả kiểm tra của 3 hội kế toán công chứng năm 2025, tình trạng già hóa của các công ty kiểm toán đã trở thành vấn đề nổi bật của ngành, đồng thời kết hợp với các hiện tượng “vượt quá giới hạn” trong hành nghề, thu phí trái quy định, cạnh tranh giá thấp, gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng kiểm toán chung của ngành. Các chủ thể vi phạm đã bị xử lý theo quy định.

Hội Kế toán Công chứng tỉnh Hà Bắc phát hiện trong số 87 công ty kiểm toán được kiểm tra, có 87 kế toán viên hành nghề trên 70 tuổi (tính cả), chiếm 16,23% trong tổng số 536 kế toán viên được kiểm tra. Trong số các cổ đông hoặc đối tác của các công ty kiểm toán này, có 50 người trên 70 tuổi, chiếm 22% trong tổng số 227 cổ đông hoặc đối tác.

Hội Kế toán Công chứng Bắc Kinh chỉ rõ ảnh hưởng của hiện tượng “vượt quá giới hạn” trong ngành đối với chất lượng kiểm toán. Công ty A có 2 kế toán viên vượt quá khả năng hành nghề của mình, trong năm 2025 đã ký 646 báo cáo kiểm toán hàng năm, trong đó có một kế toán viên 71 tuổi, do nhân viên trợ lý của công ty thu thập các tài liệu cơ bản như bảng đối chiếu, hợp đồng hoặc tạo ra các bản nháp theo công cụ, nhưng do thiếu khả năng phán đoán nghề nghiệp cần thiết và độ nhạy rủi ro như kế toán viên, dẫn đến các bản nháp báo cáo kiểm toán có chất lượng nghiêm trọng.

Trong 10 ví dụ điển hình do Hội Kế toán Công chứng tỉnh Sơn Tây nêu ra còn có các trường hợp nổi bật khác, đặc biệt là:

• Một công ty kiểm toán F có các khoản phí có thể phát sinh và vi phạm tính độc lập. Trong hợp đồng dịch vụ, rõ ràng “Sau khi bên B phát hành báo cáo kiểm toán điện tử, bên A thanh toán 30% phí dịch vụ (tương đương 6 vạn nhân dân tệ). Khi bên A nhận khoản tiền thưởng, sẽ thanh toán phần còn lại là 14 vạn nhân dân tệ”, thể hiện tình trạng phí có thể phát sinh.

• Một công ty G cung cấp dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính của một công ty, chỉ thu phí 4000 nhân dân tệ, thực hiện các thủ tục kiểm toán cần thiết không đầy đủ, chứng cứ kiểm toán không đủ, có hiện tượng cạnh tranh giá thấp không hợp lý.

Năm 2026, dòng chảy ròng 648 kế toán viên, những “điểm nghẽn” trong ngành sau sự sôi động của luân chuyển nhân sự

Dựa trên dữ liệu của 32 hội ngành kiểm toán, tính đến nay, trong năm 2026, các hội đã hủy đăng ký hành nghề của 42 kế toán viên, bổ sung 1.068 kế toán viên mới, đồng thời có 681 người chuyển đổi công ty, tổng số nhân lực ngành kiểm toán tăng ròng 648 người.

Xét theo từng khu vực, tình hình luân chuyển nhân sự thể hiện rõ rệt sự phân hóa:

Hội Kế toán Công chứng Bắc Kinh trong tháng 2 đã hủy đăng ký của 36 kế toán viên, bổ sung 151 người mới.

Hội Kế toán Công chứng Thiên Tân hủy 26 người, bổ sung 29 người;

Hội Kế toán Công chứng Sơn Tây hủy 6 người, bổ sung 194 người;

Hội Kế toán Nội Mông hủy 19 người, bổ sung 22 người;

Hội Kế toán Liêu Ninh hủy 48 người, bổ sung 75 người;

Hội Kế toán Cát Lâm hủy 2 người;

Hội Kế toán Thượng Hải hủy 57 người, bổ sung 40 người, có 195 người chuyển đổi công ty;

Hội Kế toán Giang Tô hủy 20 người, bổ sung 80 người, có 163 người chuyển đổi công ty;

Hội Kế toán Chiết Giang hủy 21 người, bổ sung 136 người, có 76 người chuyển đổi công ty;

Hội Kế toán An Huy hủy 37 người, bổ sung 50 người;

Hội Kế toán Phúc Kiến bổ sung 26 người;

Hội Kế toán Hồ Bắc hủy 11 người, bổ sung 30 người;

Hội Kế toán Quảng Đông bổ sung 95 người;

Hội Kế toán Thâm Quyến hủy 116 người, bổ sung 102 người, có 221 người chuyển đổi công ty;

Hội Kế toán Quảng Tây hủy 4 người, bổ sung 13 người;

Hội Kế toán Tứ Xuyên hủy 11 người, bổ sung 65 người;

Hội Kế toán Quý Châu chuyển 26 người;

Hội Kế toán Vân Nam hủy 6 người, bổ sung 30 người;

Hội Kế toán Ninh Hạ bổ sung 12 người;

Hội Kế toán Tân Cương bổ sung 13 người.

Nhìn chung, Sơn Tây trở thành địa phương có số lượng kế toán viên mới tăng nhiều nhất; Thâm Quyến có số lượng hủy đăng ký nhiều nhất, đồng thời có 221 người chuyển đổi công ty, là khu vực có số lượng chuyển đổi nhiều nhất. Thượng Hải chuyển 195 người, Giang Tô chuyển 163 người, đều là các khu vực có hoạt động luân chuyển nhân sự khá sôi động.

Tuy nhiên, dù ngành có vẻ như đang phát triển theo chiều hướng chủ đạo là tăng số lượng mới và hoạt động luân chuyển mạnh, nhưng thực tế phản ánh các vấn đề sâu xa của ngành kế toán công chứng. Từ tình trạng thiếu hụt nhân lực trong kiểm toán của thị trường Hồng Kông, đến các vấn đề thực thi quy trình kiểm toán nội địa, già hóa công ty kiểm toán, các mâu thuẫn phát sinh trong quá trình phát triển ngành đang tập trung bộc lộ rõ rệt.

Các thông báo kiểm tra chất lượng hành nghề của nhiều địa phương đã chỉ rõ tình trạng già hóa của các công ty kiểm toán, trong đó tỷ lệ kế toán viên trên 70 tuổi trong các công ty kiểm toán được kiểm tra khá cao. Kết hợp với quy định của Bộ Tài chính về “Pháp lệnh đăng ký kế toán viên công chứng”, người trên 70 tuổi sẽ không được đăng ký hành nghề mới, việc các nhân viên cao tuổi tự nhiên rút lui, cộng thêm hiện tượng chuyển đổi công ty thường xuyên trong ngành, khiến hệ thống kiểm soát chất lượng ổn định của các công ty kiểm toán gặp khó khăn, lộ rõ những nguy cơ về phân tầng nhân lực của ngành.

Sự mất cân đối trong phân bổ nguồn lực ngành và năng lực nhân sự còn làm tăng thêm sự chênh lệch về chất lượng hành nghề. Một mặt, nguồn lực kiểm toán của thị trường Hồng Kông tập trung vào các dự án lớn, thị trường nội địa cũng có xu hướng tương tự, dễ dẫn đến giảm tiêu chuẩn, đơn giản hóa quy trình; mặt khác, vấn đề mất cân đối trong đội ngũ nhân lực ngành càng rõ nét, một số công ty kiểm toán thậm chí vì thiếu nhân lực mà xuất hiện tình trạng “một người đảm nhiệm nhiều trách nhiệm”, khả năng chuyên môn không phù hợp với yêu cầu công việc, dẫn đến các quyết định kiểm toán sai lệch, sai sót trong thực thi quy trình.

Để giải quyết các vấn đề tồn tại của ngành, các cơ quan quản lý đang tăng cường biện pháp xử lý. Tính đến nay, trong vòng 40 ngày, đã có 22 công ty kiểm toán bị điểm tên, nhiều công ty hàng đầu bị xử phạt hành chính, đồng thời, cơ quan quản lý Hồng Kông cũng đang tăng cường giám sát chặt chẽ chất lượng kiểm toán, rõ ràng việc quy trách nhiệm kiểm toán và nâng cao chất lượng hành nghề đã trở thành yêu cầu tất yếu của sự phát triển ngành.