Thông điệp cuối cùng của Trump đã phơi bày mâu thuẫn sâu sắc, căng thẳng giữa Mỹ và Iran đang nhanh chóng leo thang

Donald Trump, tổng thống Mỹ, đã đưa ra tối hậu thư kéo dài 10 ngày đối với Tehran tại cuộc họp ở Washington ngày 19 tháng 2. Cảnh báo này cảnh báo rằng nếu không đạt được một thỏa thuận “có ý nghĩa”, thì sẽ phải đối mặt với “hậu quả thực sự nghiêm trọng”, qua đó làm nổi bật sự khác biệt sâu sắc về lập trường giữa Mỹ và Iran. Dù đàm phán gián tiếp giữa hai nước đã cho thấy tiến triển hạn chế, nhưng các vấn đề về hạt nhân, tên lửa và ảnh hưởng khu vực vẫn còn khoảng cách khó vượt qua.

Tiến triển hạn chế và lập trường cứng rắn, đàm phán có đi vào bế tắc?

Trong cuộc đàm phán gián tiếp tại Thụy Sĩ ngày 17 tháng 2, Mỹ và Iran đã đưa ra những đánh giá trái ngược nhau. Ngoại trưởng Iran, ông Abbas Araghchi, khẳng định rằng các cuộc thảo luận đang cho thấy “tiến triển tốt đẹp” và hai bên đã đạt được sự hiểu biết chung về các nguyên tắc chính. Trong khi đó, phía Mỹ lại thận trọng hơn. Phó Tổng thống J.D. Vance thừa nhận có tiến bộ một phần, nhưng chỉ ra rằng Iran vẫn tiếp tục từ chối các yêu cầu cốt lõi của Mỹ.

Các yêu cầu của Mỹ đều mang tính không nhượng bộ. Đó là việc loại bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran, hạn chế nghiêm ngặt phát triển tên lửa đạn đạo, và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng trung gian trong khu vực như Syria và Yemen. Trong các vấn đề này, lập trường của hai bên cực kỳ cứng rắn, trở thành rào cản lớn đối với tiến trình ngoại giao.

Trưng bày sức mạnh quân sự, căng thẳng hai bên leo thang

Trong bối cảnh đàm phán đi vào bế tắc, Mỹ đang tăng cường nhanh chóng sự hiện diện quân sự tại Trung Đông. Các máy bay vận tải lớn, chiến đấu cơ, tàu tiếp nhiên liệu và tàu sân bay liên tục được triển khai, thậm chí có tin rằng một nhóm tác chiến tàu sân bay thứ hai sẽ sớm đến khu vực. Mức độ tăng cường này cho thấy Washington đang chuẩn bị cho khả năng hành động quân sự, nhưng các quan chức vẫn giữ im lặng về kế hoạch cụ thể.

Iran phản ứng mạnh mẽ với áp lực quân sự của Mỹ. Iran đã tiến hành tập trận chung với Nga, bao gồm cả phong tỏa tạm thời eo biển Hormuz. Ngoài ra, Iran còn tuyên bố rằng nếu bị Mỹ tấn công, họ sẽ coi các căn cứ và tài sản của Mỹ trong khu vực là “mục tiêu hợp pháp”. Trong khi nói rằng mong muốn hòa bình, Tehran rõ ràng đã sẵn sàng đối đầu.

Rối loạn nội bộ Iran làm phức tạp tình hình

Khủng hoảng địa chính trị này còn xen lẫn với các cuộc rối loạn nội bộ diễn ra đồng thời tại Iran. Các cuộc biểu tình lớn về kinh tế đã bùng phát trên toàn quốc vào tháng 1, gợi nhớ phong trào “Phụ nữ, Đời sống, Tự do” năm 2022. Chính quyền Iran đã thực hiện phong tỏa internet quy mô lớn và đàn áp mạnh mẽ, theo các tổ chức nhân quyền, hàng nghìn người đã bị giết hoặc bắt giữ.

Tình hình bất ổn trong nước khiến cuộc đối đầu Mỹ-Iran thêm phức tạp. Các cuộc biểu tình ủng hộ người biểu tình Iran trên toàn thế giới đã diễn ra, trong đó có cuộc tụ họp lớn tại Hội nghị An ninh Munich, nhiều người cầm cờ Iran trước năm 1979, phản đối chính quyền hiện tại do các giáo sĩ lãnh đạo.

Ngoại giao hay áp lực, hai nước đứng trước ngã rẽ?

Một số lãnh đạo đối lập, bao gồm cả thái tử Iran lưu vong Reza Pahlavi, cho rằng thỏa thuận giữa Mỹ và Iran không giải quyết yêu cầu thay đổi chế độ căn bản, mà chỉ giữ vững thể chế của Cộng hòa Hồi giáo.

Con đường đi đến một thỏa thuận toàn diện rất gian nan. Mỹ đã rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 từ năm 2018, kể từ đó, bất đồng về công nghệ làm giàu uranium, khả năng tên lửa và liên minh khu vực vẫn tồn tại sâu sắc. Sự chia rẽ này khiến việc đạt được đột phá trong thời gian ngắn trở nên cực kỳ khó khăn.

Đếm ngược 10 ngày, chiến thắng ngoại giao hay leo thang đối đầu?

Việc đặt ra hạn chót 10 ngày đến cuối tháng này có thể dẫn đến những diễn biến khác nhau. Dù tăng cường thể hiện quân sự, nhưng giải pháp đàm phán vẫn chưa bị loại trừ hoàn toàn. Tuy nhiên, khi hai bên vẫn giữ vững lập trường cứng rắn, trong bối cảnh khu vực ngày càng bất ổn, khả năng đột phá ngoại giao trở nên khó lường.

Cuộc đối đầu này không chỉ là vấn đề giữa Mỹ và Iran, mà còn ảnh hưởng lớn đến ổn định toàn khu vực Trung Đông và trật tự quốc tế. Trong 10 ngày tới, sẽ có quyết định liệu còn có thể tìm ra lối thoát qua đối thoại hay không, hay là bước vào cuộc đối đầu quyết liệt hơn.