Thuật toán chống lại các nền tảng: Kathy Wood về những nguyên nhân thực sự của sự biến động thị trường

Gần đây, nhà sáng lập và Giám đốc Đầu tư của ARK Invest, Kathy Wood, đã giải thích rằng những biến động mạnh trên thị trường chứng khoán Mỹ không phải do thay đổi trong các nền tảng kinh tế, mà là do cơ chế logic cơ học của giao dịch thuật toán. Theo bà, làn sóng bán tháo hoảng loạn hiện tại là phản ứng dây chuyền của các hệ thống phần mềm điều hành gần 90% khối lượng giao dịch, nhưng lại không phân biệt được các công ty tốt hay xấu. Quan điểm này cần được phân tích kỹ lưỡng, vì nó thay đổi cách nhìn quen thuộc về bản chất của sự biến động thị trường hiện đại.

Làm thế nào giao dịch máy móc tạo ra ảo tưởng về sự biến động

Theo Kathy Wood, giao dịch bằng phần mềm hoạt động theo nguyên tắc “bán trước — sau đó mới phân tích”. Các thuật toán không phân tích môi trường cạnh tranh hay tiềm năng của công ty, mà chủ yếu dựa vào các tín hiệu kỹ thuật: giảm giá, tăng độ biến động, tương quan tài sản và giới hạn rủi ro trong danh mục.

Cơ chế này bắt đầu như sau: khi giá tài sản giảm hoặc độ biến động tăng, mô hình tự động giảm các vị thế rủi ro để tuân thủ các giới hạn đã đặt. Việc giảm này chính nó lại làm tăng độ biến động và tương quan giữa các tài sản, từ đó kích hoạt các lệnh bán mới từ các thuật toán khác. Quá trình này tự duy trì theo dạng vòng lặp phản hồi — một vòng phản ứng dây chuyền, trong đó thậm chí các công ty có nền tảng tốt cũng bị bán tháo vội vã.

Trong thời điểm này, Wood gọi hiện tượng này là kỳ diệu: các hệ thống máy móc “đổ cả đứa trẻ cùng nước”, không phân biệt chất lượng tài sản. Đặc biệt, quá trình này gây phá hoại trong các ngành quá tải, nơi nhiều danh mục có cấu trúc giống nhau. Các công ty thực sự có triển vọng tốt lại bị ảnh hưởng không phải do vấn đề nền tảng, mà do toán học vô cảm của quản lý rủi ro.

Chuyển đổi cấu trúc của kỷ nguyên AI: điều thị trường chưa hiểu

Kathy Wood cho rằng, đằng sau sự hỗn loạn hiện tại là một cuộc chuyển đổi công nghệ đỉnh cao trong lĩnh vực công nghệ. Thị trường đang chuyển từ mô hình SaaS (phần mềm như dịch vụ) phổ quát sang các nền tảng AI chuyên biệt cao. Quá trình này tất yếu tạo áp lực lên phần mềm truyền thống, nhưng phản ứng của thị trường lại quá cảm xúc.

Vấn đề là các thuật toán không thể hiểu được quá trình chuyển đổi này. Khi chúng phát hiện sự chậm lại trong tăng trưởng của lĩnh vực SaaS, chúng tự động bán toàn bộ ngành mà không phân biệt. Logic máy móc không thể xác định đâu là công ty thích nghi thành công với mô hình AI, đâu là tụt lại phía sau. Những sai lầm định giá này, do thiếu phân tích sâu, tạo ra cơ hội vàng cho các nhà đầu tư chủ động, thực hiện phân tích nền tảng kỹ lưỡng.

“Đây là lý do tại sao chúng tôi tập trung danh mục vào những ý tưởng thuyết phục nhất,” Wood nhấn mạnh. “Chính trong những thời điểm này, thị trường mang lại cho chúng ta những cơ hội tốt nhất.” Bà mô tả tình hình hiện tại như “chạy lên tường lo lắng” — một hiện tượng thường báo hiệu các thị trường tăng mạnh nhất, chứ không phải sụp đổ.

Hiệu quả thay vì lạm phát: một nền tảng kinh tế mới

Một trong những luận điểm đột phá của Kathy Wood liên quan đến tác động vĩ mô của AI: cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi hoàn toàn quan niệm truyền thống rằng tăng trưởng tất yếu dẫn đến lạm phát.

Theo bà, đột phá năng suất sẽ giảm tỷ lệ thâm hụt trong GDP đến mức Mỹ có thể trở lại thặng dư ngân sách vào cuối năm 2028. Điều này nghe có vẻ lạc quan, nhưng lý luận của Wood dựa trên dữ liệu cụ thể: Palantir đã thể hiện mức tăng trưởng doanh thu thương mại Mỹ lên tới 142%, trong khi số nhà bán hàng còn giảm nhẹ. Sự tăng đột biến năng suất này không phải là giả thuyết, mà là thực tế có thể đo lường được.

Wood dự đoán đến cuối thập kỷ, GDP thực toàn cầu sẽ tăng trung bình 7–8% mỗi năm. Theo bà, dự báo này còn thận trọng. Ngược lại các nhà kinh tế theo chủ nghĩa Keynes, vốn mong đợi chi phí lao động tăng 5–7% do thiếu hụt lao động, thực tế lại cho thấy chi phí lao động chỉ tăng 1,2% mỗi năm. Nguyên nhân là do năng suất tăng đột biến, chứ không phải do giảm lương.

Về lạm phát, Wood nhấn mạnh dữ liệu từ chỉ số Truflation theo dõi 10.000 hàng hóa và dịch vụ của nền kinh tế thực. Giá trị cuối cùng chỉ khoảng 0,7% mỗi năm, thấp hơn nhiều so với CPI chính thức, cho thấy các cơ sở tính toán lạm phát hiện tại còn yếu hơn. Bà cũng chỉ ra hiện tượng giảm giá trong các lĩnh vực then chốt: lạm phát nhà ở hiện tại dưới 1%, giá nhà mới còn giảm âm. Giá dầu thô đã giảm hai chữ số theo năm.

Sự đặc biệt của Mỹ qua đồng đô la và công nghệ mới

Kathy Wood bác bỏ quan niệm sai lầm về sự suy giảm vị thế toàn cầu của Mỹ. Theo bà, Mỹ đang đứng trước một bước đột phá kinh tế, chứ không phải suy thoái. Một yếu tố then chốt là diễn biến của đồng đô la Mỹ.

Dù trong những năm gần đây, đồng hryvnia đã giảm do các yếu tố địa chính trị — các quốc gia đa dạng hóa dự trữ bằng vàng và các đồng tiền thay thế — Wood cho rằng xu hướng này sẽ thay đổi. Các phân tích kỹ thuật đã ghi nhận sự bật trở lại của đồng đô la từ các mức hỗ trợ trước đó. Nếu đồng đô la tăng giá, đó sẽ là “yếu tố chống lạm phát mạnh mẽ,” vì hàng nhập khẩu sẽ rẻ hơn tính theo đô la.

Tiền M2 vẫn đang phục hồi sau đà giảm trong đại dịch, nhưng đã ổn định quanh mức tăng trưởng 5% mỗi năm. Đồng thời, tốc độ lưu thông tiền tệ đang giảm hoặc duy trì, phần nào giảm thiểu rủi ro lạm phát liên quan đến lượng tiền trong lưu thông. Tất cả tạo thành bức tranh về một nền kinh tế không rơi vào vòng xoáy lạm phát dự đoán, mà đang có dấu hiệu phục hồi.

Thị trường lao động trong giai đoạn chuyển đổi: từ sợ hãi đến doanh nghiệp

Niềm tin tiêu dùng thấp vẫn là một trong những bí ẩn lớn của kinh tế Mỹ. Người dân cảm thấy không hạnh phúc, dù các chỉ số vĩ mô tốt. Nguyên nhân rõ ràng: thị trường lao động yếu, và khủng hoảng về khả năng tiếp cận nhà ở vẫn còn gay gắt.

Kathy Wood chỉ ra số liệu: trong cập nhật mới nhất về việc làm năm 2025, số liệu đã điều chỉnh giảm 861 nghìn người. Điều này tương đương mất khoảng 75–80 nghìn việc làm mỗi tháng. Vì vậy, không ngạc nhiên khi người tiêu dùng lo lắng về công việc, dù tỷ lệ thất nghiệp chính thức vẫn thấp.

Tuy nhiên, bà cũng nhìn thấy tín hiệu tích cực. Tỷ lệ thất nghiệp của nhóm tuổi 16–24, từng trên 12%, nay đã giảm xuống dưới 10%. Đây không chỉ là sự phục hồi việc làm — theo Wood, còn là “bùng nổ doanh nghiệp”. Những người không thể tìm được việc làm truyền thống bắt đầu tự tạo doanh nghiệp riêng. AI đã trở nên quá mạnh mẽ và dễ tiếp cận, đến mức một cá nhân hoặc nhóm nhỏ có thể khởi nghiệp hiệu quả.

Hiện tượng này sẽ có ảnh hưởng sâu rộng: mọi người sẽ dùng AI không chỉ để nâng cao hiệu quả công việc, mà còn để tạo ra các công ty mới. Đây sẽ là một động lực lớn thúc đẩy năng suất toàn cầu, như Wood dự báo.

Thị trường gặp khó khăn — những người xây dựng cộng đồng crypto hoạt động tích cực hơn

Thị trường tiền mã hóa đang trải qua thời kỳ khó khăn. Nếu so Bitcoin với vàng, vàng gần đây đã cho thấy kết quả tốt hơn, thậm chí vượt qua BTC. Nguyên nhân là trong đợt bán tháo hàng loạt các tài sản (“bán trước”), Bitcoin rơi vào nhóm “rủi ro-đề phòng” — các tài sản mà mọi người tháo chạy trong hoảng loạn.

Wood thừa nhận thực tế này, nhưng lại có cách hiểu khác: bà cho rằng nguồn cung vàng tăng nhanh hơn nguồn cung Bitcoin. Đồng thời, bà chú ý đến chỉ số vàng/M2 đạt mức cao kỷ lục — còn cao hơn cả thời kỳ Đại Suy thoái và giai đoạn lạm phát hai chữ số của thập niên 70–80. Theo bà, điều này cho thấy vàng đã “bị quá tải” (overextended).

Bitcoin vẫn duy trì xu hướng tăng dài hạn — các đỉnh cao hơn và đáy thấp hơn chưa bị phá vỡ. Thị trường hiện đang kiểm tra mức quan trọng năm 2024, với hỗ trợ kỹ thuật quanh 20–23 nghìn USD. Chính tại đây, Bitcoin trở thành nơi trú ẩn cho những ai sợ rủi ro hệ thống của các đối tác.

Gần đây, Wood trở thành cố vấn của LayerZero — dự án DeFi hướng tới xây dựng hệ sinh thái cho kỷ nguyên AI mới, với nhu cầu 2–4 triệu giao dịch mỗi giây. Ethereum hiện có thể xử lý 13 giao dịch/giây, Solana là 2000. Trong những thời điểm khó khăn nhất, các nhà xây dựng cộng đồng DeFi hoạt động tích cực nhất, phát triển kiến trúc mới cho tương lai.

Năm 1996, chứ không phải 1999: chọn hướng đi trong thời kỳ biến động

Một trong những so sánh thuyết phục nhất của Kathy Wood là với thời kỳ cách mạng internet. Bà cho rằng, chúng ta không ở đỉnh của bong bóng dot-com năm 1999, mà đang ở giai đoạn năm 1996, khi internet mới bắt đầu phổ biến rộng rãi.

Điểm khác biệt chính: trong đỉnh của bong bóng công nghệ và viễn thông, Jeff Bezos có thể ra nói: “Chúng tôi ngày càng thua lỗ nhiều hơn vì đầu tư mạnh mẽ,” và thị trường hoan nghênh, cổ phiếu Amazon tăng 10–15% sau mỗi báo cáo. Ngược lại, ngày nay, khi Google, Meta, Microsoft và Amazon công bố chi tiêu mạnh cho AI, thị trường lại phản ứng tiêu cực: cổ phiếu giảm, chứ không tăng.

Theo Wood, đây là tín hiệu rõ ràng rằng chúng ta không còn trong cơn sốt đầu cơ phi lý, mà đang trong trạng thái thị trường đầy lo lắng và nghi ngờ từ những người còn giữ “bóng ma bong bóng 2000”. Tâm lý này — “chạy lên tường lo lắng” — chính là nền tảng vững chắc cho các xu hướng tăng dài hạn, chứ không phải dấu hiệu sụp đổ.

Wood khẳng định rằng Google, Meta, Microsoft và Amazon cần phải đầu tư mạnh vào AI, vì đây là “cơ hội lớn nhất của cuộc đời chúng ta”. Vấn đề không phải là chi tiêu đúng hay sai, mà là AI và chatbot có thể lấy đi thời gian của các mạng xã hội truyền thống, hay sẽ thuyết phục các đại lý thông minh thực hiện toàn bộ công việc mua sắm trực tuyến thay chúng ta. Đây là thời điểm chuyển đổi thị trường, chứ không phải là sự phá hủy giá trị.

Kết luận: từ hoảng loạn đến đầu tư

Sự biến động của thị trường, khiến nhiều nhà đầu tư hoảng sợ, theo Kathy Wood, là hiện tượng tự nhiên đi kèm các giai đoạn chuyển đổi lớn. Cũng như trong đợt biến động tháng 4 năm ngoái do các vấn đề thuế quan, những ai hoảng loạn bán tháo lúc đó đều hối tiếc suốt cả năm sau.

Theo bà, các biến động cực đoan hiện nay phần lớn do các thuật toán không có phân tích con người, dẫn đến các sai lệch về giá. Đối với những ai sẵn sàng làm việc phân tích nền tảng, đây là thời điểm có nhiều cơ hội. “Chúng ta đang chạy lên tường lo lắng, và đó luôn là dấu hiệu của các thị trường tăng mạnh nhất,” Wood kết luận.

Cuối cùng, mỗi nhà đầu tư phải tự quyết định: liệu có để cảm xúc chi phối quyết định dưới áp lực của hoảng loạn máy móc, hay sẽ đứng về phía các xu hướng thay đổi đúng đắn. Thời đại vàng của cuộc cách mạng AI mới bắt đầu.