Anh em Liberman chống lại chủ nghĩa phong kiến kỹ thuật số: làm thế nào trí tuệ nhân tạo phi tập trung có thể cứu nhân loại

Khi vốn toàn cầu đổ dồn với tốc độ ánh sáng vào OpenAI và các công ty tương tự, cố gắng xây dựng đế chế thuật toán qua các trung tâm dữ liệu tập trung, hai tên tuổi lại nổi bật trong truyền thông của Thung lũng Silicon. Daniil và David Liberman — những người sáng lập nền tảng được bán với giá 64 triệu đô la — trở lại với cảnh báo quyết liệt. Các anh em Liberman khẳng định rằng nếu không có hành động cấp bách, nhân loại sẽ biến thành nô lệ kỹ thuật số của các tập đoàn độc quyền thuật toán. Dự án mới của họ, Gonka — mạng lưới tính toán phi tập trung cho AI — đề xuất con đường cứu rỗi.

Tính toán hiệu suất: làm thế nào nhân loại trở thành thiểu số

Các anh em Liberman bắt đầu bằng toán học gây sốc. Trong thế kỷ qua, năng suất của con người tăng gấp đôi mỗi ba thập kỷ. Nhưng sự xuất hiện của AI thể hiện rõ ràng sẽ hoàn toàn phá vỡ quỹ đạo này. Dự đoán của họ nghe như khoa học viễn tưởng, nhưng họ nói một cách nghiêm túc: Trên Trái đất sẽ có 10 tỷ robot.

Đây không chỉ là các bộ điều khiển cơ học trên dây chuyền sản xuất. Các anh em Liberman hình dung tương lai, trong đó mỗi người sẽ có một bản sao số-phi vật lý, hoạt động 24/7 không mệt mỏi. Nhà lập trình sẽ có một robot đồng bộ với logic mã hóa của họ. Nhà thiết kế sẽ tiếp tục sáng tạo trong thế giới thực. Về cơ bản — nhân loại đột nhiên tăng gấp bốn, mười, thậm chí trăm lần năng lực sản xuất.

Các anh em Liberman nhấn mạnh: đây không chỉ là bước nhảy công nghệ, mà là khủng hoảng sinh tồn. Khi mỗi “tôi” của con người có một bản tương đương mạnh mẽ ở cấp độ số-phi vật lý, toàn bộ hệ thống giá trị lao động, lương thưởng và an sinh xã hội sẽ sụp đổ trong một khoảnh khắc.

Các ông lớn xây dựng tương lai: nguy cơ của các tập đoàn độc quyền sáng tạo

Tuy nhiên, nguy hiểm thực sự không nằm ở AI mà ở người sở hữu nó. Các anh em Liberman nhớ rõ cách iOS và Android qua App Store kiểm soát hoàn toàn hệ sinh thái di động. Giờ đây, các ông lớn đang dự định lặp lại kịch bản này trên toàn bộ hoạt động trí tuệ.

Dấu hiệu đầu tiên của độc quyền — chết App Store. Khi AI có thể tạo ra các ứng dụng đầy đủ chức năng chỉ trong mili giây dựa trên yêu cầu đơn giản của người dùng, việc tải xuống các phần mềm đã trở thành lạc hậu. Người dùng chỉ cần yêu cầu dịch vụ cần thiết từ AI-đại gia. Và thế là các nhà phát triển biến mất khỏi chuỗi: chỉ còn một tập đoàn độc quyền giữa yêu cầu của người dùng và việc thực thi.

Vấn đề thứ hai — tập trung quyền lực. Các anh em Liberman thấy rõ một oligopoly gồm năm công ty: OpenAI, xAI, Google Gemini, Meta và Anthropic. Nếu AI quyết định từng dòng mã bạn thấy, đọc và thậm chí tưởng tượng, thì các công ty này sẽ trở thành kiến trúc sư của toàn bộ logic số của nhân loại.

Mức độ kiểm soát thứ ba — tài chính. Black Rock và các tập đoàn khổng lồ tương tự hỗ trợ các công ty này. Khi hạ tầng tốn nhiều vốn này bị kiểm soát bởi vài người chơi, được các gã khổng lồ tài chính hậu thuẫn, các cuộc thảo luận về “mã nguồn mở” và “tiếp cận toàn diện” chỉ còn là tiếng ồn marketing.

Gonka: cuộc cách mạng mạng lưới sức mạnh tính toán

Đối mặt với viễn cảnh toàn trị thuật toán, các anh em Liberman đã tạo ra chiến lược đối phó. Gonka không chỉ là một startup nữa, mà là nỗ lực định nghĩa lại bản chất của hạ tầng tính toán.

“AI tập trung xây dựng những tòa nhà cao tầng, nhưng thế giới cần những con đường,” Daniil Liberman giải thích. Và đúng vậy, Gonka đề xuất chính xác điều đó: truy cập công bằng vào sức mạnh tính toán qua giao thức phân tán.

Ban đầu, các anh em Liberman phát hiện ra điều thú vị. Bitcoin có sức mạnh tính toán khổng lồ, nhưng phần lớn tiêu tốn vào “băm vô ích”. Qua giao thức phi tập trung này, sức mạnh đó có thể chuyển hóa thành các “tính toán AI hữu ích”.

Gonka giới thiệu cơ chế đồng thuận đột phá — Proof of Compute. Thay vì các thợ mỏ (miner) chiếm dụng tài nguyên tính toán 24/7, họ chỉ cần hoàn thành bằng chứng về kết quả AI trong thời gian cực ngắn và nhận phần thưởng bằng token. Kết quả là, chi phí thuê GPU giảm xuống vài bậc so với AWS hay các nhà cung cấp đám mây khác.

Tốc độ phát triển của dự án gây ấn tượng. Trong 100 ngày, sức mạnh tính toán của mạng Gonka từ mức H100 tăng từ 60 thiết bị lên hơn 10.000. Điều này chứng tỏ ngành công nghiệp blockchain đã kìm hãm nhu cầu về tài nguyên tính toán trong nhiều năm và sẵn sàng bùng nổ ngay khi có cơ hội. Đầu tư 50 triệu đô của Bitfury xác nhận quan điểm: hạ tầng AI tương lai sẽ nhất thiết phân tán, không bản quyền và toàn cầu chung.

Bong bóng AI và cáp quang tương lai

Các anh em Liberman có cái nhìn tỉnh táo về cơn sốt AI hiện tại. Theo họ, bong bóng này do các gã khổng lồ “làm giá” lợi nhuận độc quyền trong tương lai một cách điên rồ. Khi các mạng lưới phi tập trung như Gonka giảm chi phí tính toán, các mức giá cao hiện tại của các ông lớn sẽ tan biến.

Điều đáng chú ý là: khi bong bóng dot-com vỡ vào năm 2000, nó để lại mạng lưới cáp quang toàn cầu. Chính hạ tầng này đã giúp internet trở thành xu hướng chính.

Các anh em Liberman tin rằng, ngay cả khi bong bóng AI vỡ, “hạ tầng trí tuệ” mà nó để lại sẽ trở thành nền móng cho bước nhảy vọt tiếp theo của nền văn minh. Những ai kịp nắm bắt các kênh tính toán phi tập trung, chi phí thấp sẽ là những người đầu tiên vượt qua đống đổ nát của thời kỳ độc quyền.

Làm thế nào để tồn tại trong thế giới 10 tỷ robot

Nếu robot đảm nhận năng suất thuần túy, còn lại gì cho con người? Các anh em Liberman — những người thực hành chứ không chỉ lý thuyết — đề xuất hai chiến lược cụ thể.

Thứ nhất: tìm ra sự kết hợp kỹ năng độc đáo. Nếu bạn chỉ là lập trình viên, AI sẽ thay thế bạn trong một ngày. Nhưng nếu bạn là nhà phát triển hiểu biết về văn học Nga, vật lý lượng tử và luật pháp — bạn bất khả chiến bại. Các mô hình AI có thể mở rộng kiến thức, nhưng gần như không thể mô phỏng sự hiểu biết liên ngành thực sự tích lũy qua trải nghiệm sống và di sản văn hóa. Điểm giao thoa độc đáo này quyết định độ sâu của các câu hỏi bạn có thể đặt ra cho AI (cốt lõi của Prompt Engineering), và tạo ra rào cản sáng tạo quanh kết quả của bạn.

Thứ hai: đảm nhận vị trí người có trách nhiệm. AI có thể tính toán, nhưng không thể chịu trách nhiệm. Trong các hợp đồng xã hội tương lai, việc thực thi sẽ là nguồn lực rẻ, còn ra quyết định và phê duyệt sẽ là những thứ quý giá. Chỉ những người dám chịu trách nhiệm hoàn toàn về kết quả của AI mới trở thành các nút trung tâm trong hệ thống hợp tác tương lai.

Cơ hội địa chiến lược cho các quốc gia nhỏ

Các anh em Liberman thấy rõ một cơ hội bất ngờ cho các quốc gia ngoài trục Mỹ-Trung. Thay vì bị cấm vận chip và hạn chế công nghệ, họ có thể:

Phát triển sức mạnh tính toán nội địa. Tham gia các giao thức như Gonka, sử dụng điện năng rẻ và các chip ASIC dễ tiếp cận, các quốc gia không giàu có vẫn có thể truy cập vào mạng lưới phi tập trung toàn cầu.

Xây dựng uy tín và kỹ năng. Khuyến khích các nhà phát triển địa phương đóng góp vào các giấy phép mở, các quốc gia nhỏ có thể xây dựng hệ sinh thái dịch vụ AI riêng ở cấp độ “chủ quyền”.

Như các anh em Liberman dí dỏm nói: “Các quốc gia nhỏ không cần cạnh tranh với các ông lớn về chiều cao của tòa nhà chọc trời. Họ chỉ cần con đường AI riêng tại cửa nhà.”

Rào cản cuối cùng của chủ quyền

Các anh em Liberman không chỉ theo đuổi lợi ích kinh doanh — họ đang tiến hành một thử nghiệm xã hội quy mô lớn. Họ thấy hai kịch bản tương lai khả thi: các mô hình mở của OpenAI dẫn đến “Thời Trung Cổ số”, nơi các vua thuật toán thống trị các nô lệ số. Trong khi đó, AI phi tập trung, qua các dự án như Gonka, là cơ hội cuối cùng để người bình thường giữ được chủ quyền.

Chặng đua 10 tỷ robot này mới bắt đầu. Cũng như Bitcoin chứng minh khả năng của tiền tệ phi tập trung, các anh em Liberman cố gắng chứng minh rằng những công cụ năng suất mạnh nhất không nhất thiết phải bị khóa trong các tòa nhà chọc trời, mà phải chảy đến từng ngón tay của người sở hữu chúng.

Lưu ý: Bài viết dựa trên các cuộc phỏng vấn công khai và các luận điểm chính của các anh em Liberman về giao thức Gonka. Không phải là khuyến nghị đầu tư. Gonka là hạ tầng đang phát triển, đối mặt với rủi ro công nghệ và thị trường. Nhà đầu tư cần thận trọng.