Tự do tài chính không phải là một lần rồi xong

Tự do tài chính không phải là một lần rồi xong
Tang Xi 99
Nhiều người nghĩ rằng khi một người đã tự do tài chính rồi, thì mãi mãi tự do. Thường thấy trên mạng có người mua cổ phiếu/tiền điện tử rồi bỗng tăng giá, hét lớn tự do rồi, đúng, bây giờ là tự do rồi, vì mong muốn của bạn còn rất nhỏ, thế giới còn nhỏ, niềm vui cũng còn hạn chế, nhưng liệu loại tự do này có thể duy trì mãi không? Không chắc chắn.
Tự do, là trong phạm vi mong muốn của bạn, bạn có thể tự do lựa chọn, và không cần phải làm những việc mình không thích để sinh tồn. Nhưng điểm mấu chốt là, mong muốn là một biến số.
Tại sao khi đi học vài nghìn đồng đã là khoản lớn, cảm giác như không thể tiêu hết, nhưng sau khi tốt nghiệp thì chẳng còn gì nữa? Bởi vì giai đoạn khác nhau, địa vị xã hội khác nhau, mong muốn khác nhau, chi tiêu khác nhau. Người hạnh phúc nhất là khi trời ban tài sản lớn, lúc này người đó vẫn chưa nâng cao tầng lớp xã hội, vòng đời còn trong vòng nghèo, ăn mặc sinh hoạt vẫn là đồ rẻ tiền, chưa có nhiều “giấc mơ” muốn thực hiện, cảm giác tự do lập tức đến. Nhưng trạng thái của con người là sẽ thay đổi, tiếp xúc với người nghèo, với người giàu, nâng cao vòng đời, trải nghiệm tăng lên, dẫn đến tầm nhìn khác nhau; tầm nhìn khác nhau, mong muốn cũng khác, chi tiêu cũng khác, niềm vui đơn giản ban đầu không còn đủ để gây hạnh phúc nữa, ngưỡng cảm xúc sẽ nâng cao. Vậy lấy của cải của người giàu, chỉ giao tiếp với người nghèo có được không? Không được, như vậy tiền sẽ bị chiếm đoạt, lừa đảo hết—không bị chiếm đoạt, không bị lừa, chỉ tự mình tiêu thôi đúng không? Cũng không được, như vậy người khác sẽ xa lánh bạn, vì không theo kịp bạn, lại không muốn luôn bị so sánh thấp hơn.
Trên đây chỉ là một số tình huống, tóm lại, bạn đang ở nơi không phù hợp với mình, mọi người đều cảm thấy không thoải mái, nhưng khi bạn cảm thấy thoải mái rồi, tự do cũng không còn tuyệt đối nữa.
Người sáng lập FIRE (Tự do tài chính, Nghỉ hưu sớm) tên là Sam Dogen, anh này là người đầu tiên đề xuất khái niệm FAT FIRE, tức là tự do tài chính giàu có, đã đề xuất từ năm 2009, ý là dựa vào thu nhập thụ động để sống tốt ở những thành phố tốt nhất thế giới, chứ không phải kiểu tự do tiết kiệm, nghĩa là phải kiềm chế mong muốn của mình để đạt tự do tài chính.
Hồ sơ của anh này rất nổi bật—gia đình ngoại giao, giáo dục tốt, kinh nghiệm làm việc ngân hàng đầu tư, cuối cùng đến năm 2012 đã tích lũy được 3 triệu USD. Sau đó anh ấy FIRE, dùng số tiền này mua bất động sản có tỷ suất lợi nhuận cao ở các thành phố nhỏ, đầu tư cổ phiếu trả cổ tức cao, và trái phiếu, rồi dùng dòng tiền từ các tài sản này để chi trả mọi chi phí ở thành phố lớn.
Ban đầu mọi chuyện bình thường, nhưng sau đó có con, rồi sinh thêm con thứ hai, anh muốn cung cấp cho các con môi trường giáo dục ưu tú (bạn đã tự do sớm rồi, không làm việc nữa, đương nhiên không thể để con mình kém hơn người khác đúng không?), cho chúng đi học trường tư; nhìn thấy tiềm năng phát triển của bất động sản San Francisco, trái ngược với ý tưởng ban đầu, bán những căn nhà nhỏ có tỷ suất lợi nhuận cao, bán luôn cổ phiếu, trái phiếu trả cổ tức cao, đổi lấy nhà lớn ở San Francisco—rốt cuộc là thích giá trị tăng của nhà đất nơi đây, hay chỉ muốn tiêu xài một căn nhà lớn? Người thường khó mà rõ ràng mục đích thực sự của mình.
Sau đó, anh không còn FIRE nữa, vì chi tiêu đã vượt quá thu nhập thụ động, anh lại phải bắt đầu đi làm lại, nhưng giờ đây, anh đã gần 50—không phải là anh không thể làm lại, mà là anh không phải kiểu người thích làm việc, ban đầu có thể dễ dàng chi trả tất cả các hóa đơn, giờ lại phải làm những việc mình không muốn—cần cố gắng hơn trước, như đẩy một chiếc xe đã dừng lại.
Tự do tài chính là một thói quen và triết lý sống, nó là động, đạt được trong chốc lát không khó, điều khó là duy trì xu hướng đi lên mãi mãi, chứ không chỉ là nhận lãi, tiêu hết lãi là xong, vì không có chuyện gì là cố định—khi lãi suất 5%, 6%, bạn có nghĩ sẽ giảm xuống còn 2%, 1% không? Vậy tự do tài chính ban đầu của bạn không còn đúng nữa rồi? Khi bạn thu 5 vạn mỗi tháng từ tiền thuê nhà, bạn có nghĩ nó sẽ giảm còn 3 vạn, 2 vạn hoặc ít hơn không? Vậy tự do ban đầu của bạn không còn phù hợp nữa rồi? Tiền gốc cũng vậy, tài sản nào là an toàn tuyệt đối? Thậm chí đồng tiền của quốc gia nào là an toàn tuyệt đối? Những thứ ngày hôm nay còn giá trị, ngày mai có thể chẳng còn gì.
Vậy thứ gì mới thực sự an toàn? Chỉ có cấu trúc tốt mới là an toàn, trừ khi loài người bị hủy diệt, còn tất cả những điều xấu không xảy ra cùng lúc, hoặc về mặt logic, chúng vốn mâu thuẫn nhau—đây mới gọi là an toàn. Tài sản của bạn có thể tạo ra bao nhiêu dòng tiền? Chúng đến từ bao nhiêu nguồn khác nhau? Tỷ lệ tài sản an toàn và rủi ro của bạn là thế nào? Cấu trúc của các tài sản rủi ro ra sao? Và bạn còn đang tạo ra giá trị cho xã hội chứ? Tất cả hợp thành một mạng lưới khổng lồ, không một người hay lực lượng nào có thể phá vỡ cấu trúc bền vững của mạng lưới này—dù quốc gia bạn có nổ tung, hoặc một số tài sản về zero, cũng không ảnh hưởng đến trạng thái tự do của bạn.
Lúc này bạn có thể vẫn còn đang làm việc, nhưng bạn đã tự do rồi; không giống như một số người, tưởng chừng như có tự do trong chốc lát, thực ra sau khi nghỉ việc, lại trở nên yếu đuối hơn—phần sau của “giai đoạn tự do thuần túy” càng kéo dài, cấu trúc càng dễ vỡ.